Uongozi na utawala bora: Maneno ya Rais Samia

Kauli ya Mageuzi Iliyoweka Msingi wa Kubadilisha Mfumo, Muundo na Uongozi

Nukuu hii ni muhimu kwa sababu Rais Samia hakutangaza mabadiliko ya kawaida ya kiutendaji. Aliweka wazi kwamba mabadiliko aliyokusudia yaligusa ngazi tatu za msingi za utendaji wa Serikali: taasisi, miundo na uongozi. Hii ni lugha ya mageuzi ya mfumo, kwa sababu taasisi ndiyo hubeba majukumu, muundo huamua namna majukumu yanavyopangwa, na uongozi huamua namna rasilimali na mamlaka vinavyotumika kuyatekeleza.

Uzito wa kauli unaongezeka kwa sababu katika hotuba hiyo Rais alifafanua kwamba lengo la mabadiliko hayo lilikuwa “kutengeneza na siyo kubomoa”, na kwamba yalilenga kutimiza dhamira ya kuiletea Tanzania maendeleo. Hivyo, falsafa iliyobebwa hapa si mabadiliko kwa ajili ya mabadiliko, bali ni mageuzi yenye madhumuni ya kuongeza ufanisi wa Serikali na kuifanya mifumo iwe na uwezo wa kubeba ajenda ya maendeleo.

Ndani ya miezi iliyofuata, mwelekeo huo ulionekana katika uteuzi na upangaji upya wa viongozi pamoja na mabadiliko ya miundo ya baadhi ya Wizara na taasisi. Kwa mfano, Januari 2022 Wizara ya Uwekezaji, Viwanda na Biashara ilielezwa rasmi kuwa Wizara yenye muundo mpya kufuatia mabadiliko ya muundo wa Wizara na uteuzi wa Mawaziri, Naibu Mawaziri, Makatibu Wakuu na Naibu Makatibu Wakuu uliofanywa Januari 2022.

Mabadiliko ya uongozi nayo yalitumika kama chombo cha kuunganisha uwezo wa mtu na mahitaji ya taasisi. Tangu 2021, Rais alifanya uteuzi na uhamisho katika ngazi za juu za Serikali, ikiwa ni pamoja na Makatibu Wakuu, Naibu Makatibu Wakuu na watendaji wakuu wa taasisi. Ikulu, kwa mfano, ilirekodi uteuzi wa watendaji wa juu katika maeneo kama TAKUKURU, DPP, DART, TIC, MSD na Tume ya Umwagiliaji.

Hatua ya pili ilikuwa kuangalia taasisi zenye changamoto za utendaji na kuagiza marekebisho ya moja kwa moja. Tarehe 30 Machi 2022, Rais Samia aliagiza mabadiliko katika Bohari Kuu ya Dawa (MSD) katika ngazi zote za utendaji baada ya kubainika kuwa taasisi hiyo haikuwa ikitekeleza majukumu yake ipasavyo, hususan katika kuhudumia soko la SADC. Aidha, aliagiza tathmini ya mashirika ya umma na kufutwa kwa yale yasiyo na tija.

Katika kilimo, mfano mwingine wa moja kwa moja wa falsafa hiyo ulionekana Aprili 2022, ambapo Rais aliagiza Wizara ya Kilimo na Ofisi ya Rais Utumishi kupitia upya na kubadilisha muundo wa Tume ya Umwagiliaji ili iweze kuwa na Ofisi katika kila Wilaya. Hapa, mabadiliko ya muundo yalielekezwa moja kwa moja kwenye kuongeza uwezo wa taasisi kumfikia mwananchi.

Katika diplomasia, Serikali ilienda hatua zaidi kwa kufanya tathmini ya ufanisi na utendaji wa Wizara ya Mambo ya Nje na taasisi zilizo chini yake. Kamati hiyo ilipendekeza kuhuishwa kwa muundo wa Wizara ili kuimarisha ushiriki wa Tanzania katika jumuiya za kikanda na mashirika ya kimataifa; Wizara ilisema mapendekezo hayo yalifanyiwa kazi ili kuendana na kasi ya Serikali ya Awamu ya Sita.

Kwa mtazamo mpana, utekelezaji huu unaonyesha kwamba kauli ya Mei 2021 haikubaki katika kiwango cha ahadi. Iliibua mwelekeo ambao uliendelea kuonekana katika upangaji wa miundo, tathmini ya taasisi, uteuzi wa viongozi na kuunganisha majukumu ya Serikali na mahitaji mapya ya maendeleo.

Mageuzi Yaliyolenga Kuifanya Serikali Iendane na Mahitaji Mapya ya Taifa

Kauli hii ina umuhimu mkubwa katika kuelewa falsafa ya uongozi wa Rais Samia kwa sababu inaonyesha mtazamo kwamba maendeleo hayategemei miradi pekee; yanahitaji pia taasisi zenye uwezo, miundo inayofanya kazi na uongozi unaowajibika.

Taasisi inapokuwa na muundo usioendana na majukumu yake, uwezo wa Serikali kutekeleza sera hupungua. Ndiyo maana hatua kama kuupitia muundo wa Tume ya Umwagiliaji, kuifanyia mabadiliko MSD na kutathmini Wizara ya Mambo ya Nje zina umuhimu wa kimkakati: zinagusa uwezo wa Serikali wenyewe wa kutoa matokeo.

Mageuzi ya aina hii yana athari kwa wananchi kwa sababu taasisi yenye muundo unaofanya kazi vizuri inaweza kupunguza urasimu, kuleta uwajibikaji wa wazi na kusogeza huduma karibu na walengwa. Katika Tume ya Umwagiliaji, kwa mfano, mwelekeo wa kuwa na Ofisi kila Wilaya uliunganisha moja kwa moja mabadiliko ya taasisi na mahitaji ya mwananchi.

Katika ngazi ya uchumi, taasisi zenye ufanisi huongeza uwezo wa Serikali kutekeleza sera za uwekezaji, biashara, kilimo na miundombinu. Ndiyo maana mageuzi ya muundo wa Wizara ya Uwekezaji, Viwanda na Biashara yana umuhimu zaidi ya mabadiliko ya kiutawala; yalilenga kuweka chombo cha Serikali katika nafasi bora ya kutekeleza ajenda ya uwekezaji na uzalishaji.

Katika diplomasia, tathmini na uhuishaji wa muundo wa Wizara ya Mambo ya Nje ulilenga kuifanya Tanzania iwe na uwezo mkubwa zaidi wa kushiriki katika jumuiya za kikanda na mashirika ya kimataifa. Hii inaunganisha mageuzi ya ndani na nafasi ya Tanzania katika mazingira mapana ya kikanda na kimataifa.

Kwa mtazamo wa uongozi, kauli hii kwa hiyo inabeba ujumbe mpana: Serikali inayotaka kuleta maendeleo lazima iwe tayari kujitazama yenyewe, kutambua mapungufu, kubadilisha miundo isiyofanya kazi na kuweka viongozi wenye uwezo wa kusimamia ajenda mpya.