Nukuu za Samia: Afya na ustawi wa jamii

Kauli ya Huruma Iliyobeba Wajibu wa Serikali Kulinda Maisha ya Mama na Mtoto

Kauli hii inaingia moja kwa moja kwenye moyo wa falsafa ya uongozi inayotanguliza utu wa binadamu na thamani ya maisha. Rais Samia hakuzungumzia takwimu pekee; alizungumza kuhusu uchungu wa taifa pale mwanamke anapopoteza maisha wakati wa kutimiza jukumu la kuleta maisha mapya.

Neno “nasikitishwa” lina uzito mkubwa katika muktadha huu. Linaonyesha kwamba suala la vifo vya uzazi halikuwa kwake takwimu ya kawaida ya sekta ya afya, bali lilikuwa jambo la kugusa moyo, utu na wajibu wa uongozi. Kama mama na kama Mkuu wa Nchi, mtazamo huo unaunganisha uzoefu wa kibinadamu na mamlaka ya kitaifa: huruma kwa mwanamke aliyeko katika mazingira ya hatari, na wajibu wa Serikali kuhakikisha kuwa mfumo wa afya unazuia kifo pale kinapoweza kuzuilika.

Maneno aliyosisitiza pia yanaweka mstari muhimu kati ya kifo kisichoepukika na kifo kinachoweza kuzuilika. Hapo ndipo ujumbe wa kisera unapojitokeza kwa nguvu: ikiwa sababu za vifo zinaweza kuzuilika, basi uongozi una wajibu wa kuwekeza katika kinga, huduma, wataalamu, dawa, vifaa na miundombinu. Kauli hiyo ilibeba dira ya Tanzania ambayo maisha ya mama hayapaswi kutegemea bahati, umbali wa hospitali au uwezo wa familia kumudu gharama za huduma.

Mwelekeo huo uliendana na utekelezaji wa sera na mipango ya afya ya uzazi, mama, mtoto mchanga na mtoto, ikiwemo Health Sector Strategic Plan V na One Plan III. Ndani ya mfumo huo, Serikali iliendelea kuelekeza nguvu katika kuboresha upatikanaji wa huduma za afya ya mama na mtoto, kuimarisha huduma za uzazi salama na kuongeza uwezo wa mfumo wa afya kushughulikia changamoto zinazoweza kusababisha vifo vinavyozuilika.

Uzito wa kauli ya tarehe 22 Aprili 2021 unaonekana zaidi unapofuatilia matokeo yaliyokuja kuonekana katika takwimu za kitaifa. Utafiti wa Tanzania Demographic and Health Survey and Malaria Indicator Survey 2022 ulionyesha maternal mortality ratio ikishuka kutoka vifo 556 kwa kila vizazi hai 100,000 mwaka 2015/16 hadi vifo 104 mwaka 2022—punguzo la takribani asilimia 80.

Huruma ya Uongozi Ilipogeuzwa Kuwa Dira ya Kulinda Maisha

Kauli ya Rais Samia kuhusu kusikitishwa na kifo cha mwanamke wakati wa kujifungua inaonyesha aina ya uongozi unaokataa kuzoea maafa yanayoweza kuzuilika. Hapa, huruma haikuishia katika hisia; ilibeba wajibu wa kutafuta majibu ya kisera, kiutendaji na kitaasisi.

Kwa mtazamo wa kitaifa, mama mwenye afya salama analinda zaidi ya maisha yake mwenyewe. Analinda mtoto anayezaliwa, familia inayomtegemea na uimara wa jamii. Ndiyo maana kupunguza vifo vya uzazi kuna athari pana katika ustawi wa familia, maendeleo ya watoto, usawa wa kijinsia na nguvu ya uzalishaji wa taifa.

Matokeo ya Tanzania yalipoanza kutambuliwa kimataifa, ujumbe ukawa mkubwa zaidi: nchi inaweza kufanya maendeleo makubwa katika changamoto ngumu za afya pale ambapo uongozi wa kisiasa, sera, uwekezaji na utekelezaji wa huduma vinakutana katika lengo moja. Heshima ya Global Goalkeeper Award ya Februari 2025 iliifanya Tanzania kuwa sehemu ya mazungumzo ya dunia kuhusu mafanikio katika afya ya mama na mtoto.

Kwa wananchi, athari halisi ya mwelekeo huu ni kuimarika kwa matumaini kwamba huduma za afya zinaweza kuwa chombo cha kulinda utu na maisha. Kwa Taifa, mafanikio hayo yanaimarisha hoja kwamba maendeleo endelevu hayawezi kujengwa kwa barabara, majengo na uchumi pekee; lazima yajengwe pia kwa uwezo wa Serikali kuhakikisha mwananchi ana nafasi ya kuishi na kupata huduma pale maisha yake yanapokuwa hatarini.