Nukuu za Rais Samia kuhusu maji na usafi wa mazingira

Uchambuzi na kumbukumbu rasmi ya kauli, ahadi za kisera na utekelezaji wa miradi ya maji safi na usafi wa mazingira nchini Tanzania kuanzia mwaka 2021.

NUKUU ZA SAMIA

MAJI / ARCHIVE

Nukuu ya Rais Samia

“Kwa sasa tumefikisha maji kwa wananchi kwa wastani wa asilimia 74. Hivyo basi, tumebakisha asilimia 26. Tumejipanga, kupitia maelekezo ya Ilani ya Uchaguzi ya CCM, kuhakikisha ikifika mwaka 2025, tuwe tumefikisha maji vijijini kwa asilimia 85 na mijini asilimia 95 ili hatimaye kufikia lengo la kumtua Mama ndoo kichwani.”

— Mheshimiwa Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania

Hotuba kwenye Mkutano na Wanawake · Dodoma · 8 Juni 2021

Uchambuzi

Kauli Iliyoweka Maji Katikati ya Utu, Usawa wa Kijamii na Dira ya Maendeleo ya Tanzania

Kauli hii ina uzito mkubwa katika historia ya sera za maji Tanzania kwa sababu inaunganisha takwimu, lengo la kitaifa na utu wa mwananchi katika sentensi moja ya uongozi. Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan hakuizungumzia huduma ya maji kama suala la kujenga mabomba na visima pekee; aliweka maji katika kiwango cha haki ya msingi inayogusa moja kwa moja maisha ya familia, afya ya jamii, uzalishaji wa wananchi na heshima ya binadamu.

Maneno “kumtua Mama ndoo kichwani” yalibeba maana pana zaidi ya msemo wa kawaida. Yalikuwa taswira ya changamoto ambayo kwa muda mrefu imewakabili wanawake na watoto katika maeneo mengi: kutumia muda na nguvu kutafuta maji badala ya kuzitumia katika elimu, uzalishaji, biashara, malezi na maendeleo ya familia. Kwa hiyo, ujumbe wa Rais Samia uliifanya sekta ya maji kuwa sehemu ya ajenda ya uwezeshaji wa wanawake, kupunguza umaskini na kujenga usawa wa fursa.

Kitaalamu, kauli aliyoitoa tarehe 8 Juni 2021 ilikuwa na muundo wa wazi wa uongozi wa matokeo. Kwanza, ilitambua hali iliyopo: wastani wa upatikanaji wa maji ulikuwa asilimia 74. Pili, ilitaja pengo lililobaki: asilimia 26. Tatu, iliweka malengo yanayopimika—asilimia 85 vijijini na asilimia 95 mijini. Nne, ilifunga utekelezaji wa malengo hayo ndani ya mwelekeo wa kisera wa Serikali na Ilani ya Uchaguzi. Huu ulikuwa uongozi unaogeuza tatizo kuwa kipimo, kipimo kuwa lengo, na lengo kuwa wajibu wa utekelezaji.

Dira iliyobebwa na maneno haya ilikuwa kubwa kuliko kufikia asilimia fulani kwenye jedwali la Serikali. Ililenga kubadilisha maisha ya Mtanzania kwa kupanua huduma ya majisafi na salama, kuimarisha usafi wa mazingira, kupunguza mzigo wa kutafuta maji, na kujenga msingi wa maendeleo endelevu. Ndiyo maana safari ya utekelezaji iliyofuata haikuishia kwenye miradi midogo ya maeneo binafsi, bali iliendelea kupitia uwekezaji wa miradi mikubwa, upanuzi wa mitandao, uchimbaji wa visima, ujenzi wa mabwawa na uimarishaji wa taasisi za usimamizi wa huduma za maji.

Kwa mtazamo huu, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, aliweka wazi falsafa kwamba maendeleo ya kweli hayapaswi kupimwa kwa ukubwa wa miradi pekee, bali kwa kiwango ambacho huduma muhimu zinaingia katika maisha ya wananchi. Maji yakimfikia mwananchi, athari yake haibaki kwenye bomba; huingia katika afya, elimu, uchumi wa kaya, usawa wa kijinsia, uzalishaji na hadhi ya taifa.

Wazo Kuu

Kauli ya Rais Samia iliweka maji kama kipimo cha maendeleo yanayomgusa mwananchi: kupunguza mzigo kwa wanawake, kupanua huduma kwa wote na kugeuza uwekezaji wa Serikali kuwa heshima, afya, uzalishaji na ustawi wa Taifa.

Kutoka Kauli Hadi Matokeo

8 JUNI 2021

Kauli na Dira ya Rais

Rais Samia anaweka wazi hali ya upatikanaji wa maji kwa wastani wa asilimia 74 na kutangaza mwelekeo wa kufikisha huduma ya maji asilimia 85 vijijini na asilimia 95 mijini, kwa lengo la kupunguza safari ya kutafuta maji na “kumtua Mama ndoo kichwani.”

2021–2024

Uwekezaji na Upanuzi wa Huduma

Serikali inaendelea kupitia Wizara ya Maji, RUWASA na Mamlaka za Majisafi na Usafi wa Mazingira kujenga na kupanua miradi ya maji, mitandao ya usambazaji, visima, mabwawa na miundombinu ya kuhudumia vijiji, miji na maeneo yenye changamoto kubwa ya maji.

JUNI 2024

Huduma Vijijini Yafikia Asilimia 83

Takwimu za Serikali zinaonyesha upatikanaji wa huduma ya maji vijijini umefikia asilimia 83. Sera mpya ya Taifa ya Maji ya 2025 pia inaeleza kuwa watu 34,950,360 kati ya watu 39,232,990 walioko katika maeneo ya vijijini waliweza kufikiwa na huduma ya maji kufikia Juni 2024.

2024

Miji Yafikia Zaidi ya Asilimia 91

Utafiti wa Hali ya Uchumi Tanzania wa mwaka 2024 unaonyesha huduma ya maji mijini ilifikia asilimia 91.6, huku huduma vijijini ikiwa asilimia 83.0. Hii inaonyesha ongezeko kubwa la upatikanaji wa maji ikilinganishwa na viwango vya miaka ya mwanzo ya kipindi cha utekelezaji.

2025

Mwelekeo wa Huduma Endelevu kwa Taifa

Serikali inaendelea kusisitiza miradi mikubwa ya kimkakati, ulinzi wa vyanzo vya maji, uvunaji wa maji ya mvua, ubora wa maji na uendelevu wa miundombinu. Mwelekeo huu unaonyesha kwamba lengo la kuongeza coverage limeunganishwa na ajenda pana ya uhakika na uendelevu wa huduma.

Matokeo na Mafanikio ya Utekelezaji

Ushahidi unaonyesha kwamba kauli ya mwaka 2021 haikubaki katika kiwango cha ahadi ya kisiasa. Ndani ya miaka iliyofuata, sekta ya maji iliendelea kushuhudia ongezeko la upatikanaji wa huduma, ujenzi wa miundombinu na upanuzi wa programu za maji, usafi na mazingira katika maeneo mbalimbali ya Tanzania.

01 · ASILIMIA 83

Upatikanaji wa Maji Vijijini Uliongezeka

Kufikia Juni 2024, upatikanaji wa huduma ya maji vijijini ulikuwa umefikia asilimia 83, ukionyesha kusogea karibu na lengo la asilimia 85 lililowekwa katika mwelekeo wa Serikali wa kipindi cha mwaka 2025.

02 · ASILIMIA 91.6

Huduma ya Maji Mijini Yaendelea Kupanuka

Takwimu za mwaka 2024 zinaonyesha upatikanaji wa maji mijini ulifikia asilimia 91.6. Hii ni hatua kubwa kuelekea lengo la asilimia 95 na inaonyesha kasi ya uwekezaji katika uzalishaji na usambazaji wa maji mijini.

03 · MIRADI 2,943

Miundombinu Mikubwa Vijijini

Kufikia Juni 2024, Serikali ilikuwa imejenga miradi 2,943 ya maji katika maeneo ya vijijini, ikiwa na jumla ya water points 169,515 pamoja na house connections 194,591, kwa mujibu wa Sera ya Taifa ya Maji ya 2025.

04 · WATU 34.95 MILIONI

Wananchi Zaidi Wanafikiwa na Huduma

Takwimu rasmi zinaonyesha watu 34,950,360 katika maeneo ya vijijini walikuwa wamefikiwa na huduma ya maji kufikia Juni 2024. Hii inaonyesha athari ya moja kwa moja ya upanuzi wa miundombinu katika maisha ya wananchi.

05 · VISIMA 2,034

Uchimbaji wa Visima Uliongezeka

Mwaka 2024 pekee, visima 2,034 vilichimbwa nchini, ikilinganishwa na visima 1,188 mwaka 2023. Ongezeko hili linaonyesha upanuzi wa jitihada za kutafuta na kuendeleza vyanzo vya maji katika maeneo yenye mahitaji.

06 · BWAWA NA UVUNAJI

Uwekezaji Katika Uhakika wa Vyanzo

Serikali iliendelea pia kujenga miundombinu ya uvunaji wa maji ya mvua na mabwawa katika maeneo mbalimbali. Hatua hizi zinaonyesha mwelekeo wa kutoka kwenye kutatua upatikanaji wa maji wa sasa hadi kujenga usalama wa maji wa muda mrefu.

07 · WASH

Maji Yakaunganishwa na Usafi wa Mazingira

Programu za maji na usafi wa mazingira zimeendelea kuongeza huduma katika jamii, shule na vituo vya afya. Hii inaonyesha kwamba maendeleo ya sekta hayakutazamwa kama maji pekee, bali kama mfumo mpana wa afya ya jamii na utu wa mwananchi.

08 · MAMA NDOO

Maendeleo Yenye Athari ya Kijamii

Kuongezeka kwa huduma karibu na makazi kunamaanisha kupungua kwa muda na nguvu zinazotumika kutafuta maji. Hapa ndipo uwekezaji wa miundombinu unageuka kuwa matokeo ya kijamii: muda zaidi kwa elimu, uzalishaji, biashara na ustawi wa kaya.

Uzito wa Kitaifa

Kutoka Huduma ya Maji Hadi Mageuzi ya Maisha, Afya, Uchumi na Heshima ya Mwananchi

Mlolongo wa KAULI → DIRA → HATUA → UTEKELEZAJI → MATOKEO → ATHARI unaonekana wazi katika safari hii. Kauli ya Juni 2021 ilitoa picha ya pengo lililokuwepo na kuweka malengo yanayopimika. Dira ilikuwa kufikisha huduma ya maji kwa wananchi wengi zaidi huku ikiondoa mzigo mkubwa uliokuwa umebeba sura ya kijamii, hasa kwa wanawake wa Tanzania.

Hatua zilizofuata zilihitaji taasisi, fedha, wataalamu na miundombinu. Serikali ikaendelea kutumia Wizara ya Maji, RUWASA, Mamlaka za Majisafi na Usafi wa Mazingira, washirika wa maendeleo na sekta binafsi katika utekelezaji wa miradi. Ujenzi wa miradi ya maji, upanuzi wa mitandao, uchimbaji wa visima, mabwawa na uimarishaji wa mifumo ya usimamizi vilikuwa sehemu ya kugeuza dira kuwa huduma inayoweza kufikiwa na wananchi.

Matokeo yanayopimika yanaonyesha mabadiliko ya kiwango cha kitaifa. Kutoka takribani asilimia 74 ya wastani wa upatikanaji wa maji uliotajwa mwaka 2021, takwimu za mwaka 2024 zinaonyesha huduma vijijini imefikia asilimia 83 na mijini asilimia 91.6. Aidha, miradi 2,943 ya maji ya vijijini, water points 169,515 na house connections 194,591 zilikuwa zimejengwa kufikia Juni 2024. Haya ni matokeo yanayoonyesha kuwa msukumo wa kuongeza coverage ulitafsiriwa katika miundombinu halisi.

Athari kwa wananchi ni pana. Maji yanapofika karibu na makazi, muda unaookolewa unaweza kuelekezwa kwenye shughuli za uzalishaji. Watoto, hususan wasichana katika mazingira mengi ya kijamii, hupata mazingira bora ya kuendelea na elimu. Wanawake hupunguza mzigo wa safari za kila siku za kutafuta maji. Kaya hupata nafasi kubwa zaidi ya kuimarisha usafi, afya na shughuli ndogo za kiuchumi. Kwa taifa, huduma bora ya maji ni sehemu ya msingi wa mtaji watu, maendeleo ya viwanda, uwekezaji, kilimo, miji salama na uchumi endelevu.

Ujumbe unaojitokeza hapa ni kwamba Rais Samia aliitazama sekta ya maji kwa mtazamo wa maendeleo jumuishi. “Mama ndoo” si taswira ya maji pekee; ni taswira ya muda uliopotea, nguvu iliyotumika, fursa zilizochelewa na mzigo wa kijamii ambao maendeleo ya miundombinu yanaweza kuondoa. Ndiyo maana uzito wa kauli hii unatokana na uwezo wake wa kuunganisha utu wa mwananchi na wajibu wa Serikali.

Falsafa ya Rais Samia

Maendeleo yenye maana huanza pale Serikali inapogeuza huduma za msingi kuwa heshima ya wananchi, hupunguza mizigo yao na kufungua uwezo wao wa kushiriki kikamilifu katika ustawi wa Taifa.

Taarifa za Nukuu

Mtoa Kauli

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa Samia Suluhu Hassan

Tarehe

8 Juni 2021

Mahali

Dodoma, Tanzania

Tukio

Hotuba kwenye Mkutano na Wanawake

Kategoria

Maji · Usafi wa Mazingira · Maendeleo ya Jamii · Wanawake · Afya ya Umma

Dira ya Mwaka 2025

Huduma ya maji asilimia 85 vijijini na asilimia 95 mijini

Takwimu za Juni 2024

Vijijini asilimia 83 · Watu 34,950,360 walifikia huduma ya maji

Takwimu za Mwaka 2024

Mijini asilimia 91.6 · Vijijini asilimia 83.0 · Visima 2,034 vilichimbwa nchini

Mada Zinazohusiana

Maji Usafi wa Mazingira Afya ya Umma RUWASA Wanawake na Maendeleo Huduma za Msingi Miradi ya Maji Maji Vijijini Maji Mijini Maendeleo Endelevu

Chanzo na Uthibitisho

Chanzo cha nukuu: Hotuba ya Mheshimiwa Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kwenye Mkutano na Wanawake, Dodoma, tarehe 8 Juni 2021.

Malengo ya huduma ya maji: Mwelekeo wa Serikali na Ilani ya Uchaguzi ya CCM ya kipindi husika uliweka lengo la kufikisha huduma ya maji asilimia 85 vijijini na asilimia 95 mijini ifikapo mwaka 2025.

Takwimu za upatikanaji wa maji: Sera ya Taifa ya Maji ya 2025 inaonyesha kuwa huduma ya maji vijijini ilifikia asilimia 83 kufikia Juni 2024, huku watu 34,950,360 katika maeneo ya vijijini wakifikia huduma ya maji.

Miundombinu ya vijijini: Kufikia Juni 2024, miradi 2,943 ya maji ilikuwa imejengwa vijijini, ikiwa na water points 169,515 na house connections 194,591.

Takwimu za mwaka 2024: Tanzania Economic Survey 2024 inaonyesha upatikanaji wa maji ulifikia asilimia 91.6 mijini na asilimia 83.0 vijijini. Aidha, visima 2,034 vilichimbwa nchini mwaka 2024.

Chanzo cha kimataifa: World Bank imeonyesha kuwa programu za Tanzania za maji, usafi na mazingira zimeongeza upatikanaji wa maji na huduma za WASH kwa mamilioni ya wananchi, huku uwekezaji katika sekta hiyo ukiwa na athari kubwa kwa afya, usawa wa kijamii na maendeleo ya kiuchumi.

Vyanzo vikuu: Wizara ya Maji Tanzania · Sera ya Taifa ya Maji 2025 · Annual Water Sector Status Reports · Tanzania Economic Survey 2024 · RUWASA · World Bank.

Nukuu · Maji · Usafi wa Mazingira · Wanawake · Maendeleo