Nukuu za Samia: Uwekezaji na Biashara
Fuatilia maono ya Rais Samia kuhusu uwekezaji na biashara, yakisisitiza mazingira rafiki, ushirikiano na uchumi wenye fursa kwa wote.
Kauli ya Kujenga Upya Imani ya Wawekezaji na Kuongeza Kasi ya Mtaji wa Uzalishaji
Kauli hii iliweka wazi tatizo na suluhisho kwa wakati mmoja. Kwa upande mmoja, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan alitambua kwamba mazingira ya biashara na uwekezaji yalihitaji kurejesha imani ya sekta binafsi; kwa upande mwingine, akaweka mbele hitaji la kuondoa vikwazo, kutoa vivutio kwa wawekezaji mahiri na kupunguza muda unaopotea kabla ya mradi kuanza. Hotuba rasmi ya Aprili 2021 inaonyesha pia kwamba Serikali ilikusudia kurekebisha sera, sheria na kanuni zilizobainika kuwa vikwazo vya uwekezaji.
Uzito wa ujumbe huu unatokana na kuelewa kwamba mtaji hauendi tu mahali penye fursa; huenda mahali ambapo mwekezaji anaweza kutabiri mazingira ya biashara, kupata huduma kwa wakati, kulinda mtaji wake na kuona njia inayoeleweka kutoka uamuzi wa kuwekeza hadi utekelezaji wa mradi. Ndiyo maana kauli ya Rais haikulenga kuongeza idadi ya wawekezaji pekee, bali kubadili mazingira yanayomfanya mwekezaji aamue kuja, kubaki na kupanua shughuli zake Tanzania.
Dira hiyo ilianza kutafsiriwa katika maboresho ya mfumo wa uwekezaji. Miongoni mwa hatua zilizojitokeza ni kuimarishwa kwa Tanzania Investment Centre (TIC), One Stop Facilitation Centre, matumizi ya mifumo ya kidijitali na Tanzania Electronic Investment Window (TeIW), pamoja na maboresho ya mfumo wa kisheria wa uwekezaji. TIC ilieleza kuwa awamu ya kwanza ya TeIW ilizinduliwa tarehe 25 Septemba 2023 na kuhusisha taasisi saba, hatua iliyolenga kupunguza hitaji la mwekezaji kutembelea ofisi nyingi kwa ajili ya taratibu za mradi.
Mwelekeo huu ulienda sambamba na kuimarishwa kwa huduma za One Stop Facilitation Centre, ambako taasisi mbalimbali za Serikali zinawekwa pamoja ili kurahisisha vibali, usajili, leseni, approvals na huduma nyingine zinazohitajika na mwekezaji. Kufikia 2025, TIC ilieleza kuwa kituo hicho kilikuwa na taasisi 14 zinazohudumia mwekezaji katika eneo moja.
Kwa upande wa sheria, maboresho ya mfumo wa uwekezaji yaliendelea kuimarisha ulinzi wa mwekezaji na kuweka mazingira yanayolingana zaidi na kanuni bora za kimataifa. World Bank ilibainisha kwamba marekebisho ya Tanzania Investment Act yaliyopitishwa mwaka 2024 yalilenga kuimarisha investor protection guarantees, kuendana na good international practices na kuimarisha mfumo wa ulinzi wa wawekezaji.
Kwa hiyo, safari ya kauli hii inaweza kusomeka kwa mantiki ya wazi: KAULI ilibainisha hitaji la kurejesha imani; DIRA ikaelekeza kwenye mazingira rafiki na ya haraka; HATUA zikagusa sheria, taasisi na mifumo; UTEKELEZAJI ukaonekana kupitia kurahisisha huduma na kuvutia mitaji; MATOKEO yakajitokeza katika ongezeko la usajili wa miradi, mitaji na ajira zinazotarajiwa; na ATHARI yake ikapanua nafasi ya sekta binafsi katika ukuaji wa uchumi.
Kutoka Kuvutia Mtaji Hadi Kujenga Uchumi Unaosukumwa na Uzalishaji na Sekta Binafsi
Kwa Tanzania, uwekezaji una umuhimu unaopita thamani ya fedha inayoingia nchini. Mradi wenye tija unaweza kuongeza uzalishaji, kuunda ajira, kuhamisha teknolojia, kupanua masoko, kuongeza mahitaji ya huduma za ndani na kujenga minyororo ya thamani inayowaunganisha wawekezaji wakubwa na biashara za Kitanzania.
Ndiyo maana msisitizo wa Rais Samia kuhusu strategic investors una uzito wa kiuchumi. Tanzania inahitaji si mtaji pekee, bali mtaji unaoweza kuleta uzalishaji, teknolojia, ujuzi, ajira, masoko ya nje na uwezo wa kuongeza thamani ya rasilimali zilizopo nchini.
Takwimu za TIC zinaonyesha ukubwa wa mabadiliko katika shughuli za usajili. Mwaka 2024, miradi 901 ilisajiliwa ikilinganishwa na 526 mwaka 2023; thamani ya mtaji wa miradi ya 2024 ilifikia US$9.31269 bilioni na ajira zilizotarajiwa kufikia 212,293. Hizi ni takwimu za miradi iliyosajiliwa na matarajio yake, lakini zinaonyesha kwa nguvu ukubwa wa mtiririko wa fursa uliokuwa ukitengenezwa.
Mabadiliko hayo pia yalikuwa na sura ya uwekezaji wa ndani. Miradi ya ndani iliyosajiliwa na TIC iliongezeka kutoka 182 mwaka 2023 hadi 321 mwaka 2024. Kwa upande wa miradi ya kigeni, idadi iliongezeka kutoka 214 hadi 404. Hivyo, takwimu zinaonyesha mchanganyiko wa mitaji ya ndani, ya kigeni na joint ventures katika mazingira ya uwekezaji yaliyokuwa yakipanuliwa.
Kimataifa, World Bank imeeleza kwamba ushiriki wa sekta binafsi ni muhimu kwa ukuaji wa uchumi, ajira na kupunguza umaskini, na imeitambua Tanzania kuwa na fursa ya kuongeza private-sector driven growth kupitia maboresho ya business climate, miundombinu na productive sectors. Hii inaendana kwa karibu na mwelekeo uliosisitizwa na Mheshimiwa Rais katika hotuba yake ya 2021.
Kwa hiyo, athari ya kauli hii haipaswi kupimwa kwa idadi ya mikutano ya wawekezaji pekee. Inapaswa kutazamwa katika mabadiliko ya taasisi, sheria, mifumo ya huduma, kasi ya usajili, ukubwa wa mitaji inayowakilishwa na miradi, ajira zinazotarajiwa na kuongezeka kwa ushiriki wa sekta binafsi.
Utekelezaji wa uwekezaji: Tanzania Investment Centre (TIC) iliripoti kuwa kati ya Januari 2021 na Juni 2023 ilisajili miradi 778 yenye thamani ya takriban US$10.532 bilioni na matarajio ya ajira 125,382.
Miradi ya kimkakati: TIC iliripoti miradi 16 ya kimkakati kati ya Januari 2021 na Juni 2023 yenye thamani ya US$2.91 bilioni na matarajio ya zaidi ya ajira 45,000.
Matokeo ya mwaka 2024: TIC ilirekodi miradi 901 mwaka 2024, kutoka 526 mwaka 2023, sawa na ongezeko la asilimia 71. Miradi hiyo ilikuwa na thamani ya mtaji wa US$9.31269 bilioni na ilitarajiwa kuzalisha ajira 212,293.
Uwekezaji wa ndani na wa kigeni: TIC ilionyesha kuwa miradi ya ndani iliongezeka kutoka 182 mwaka 2023 hadi 321 mwaka 2024, wakati miradi ya kigeni iliongezeka kutoka 214 hadi 404.
Mifumo ya kurahisisha uwekezaji: TIC ilieleza utekelezaji wa One Stop Facilitation Centre, Tanzania Investment Window na Tanzania Electronic Investment Window (TeIW), ikiwa ni sehemu ya kurahisisha taratibu na kupunguza urasimu kwa wawekezaji.
Maboresho ya mazingira ya uwekezaji: World Bank imeeleza kuwa mageuzi ya Tanzania katika mazingira ya biashara na uwekezaji yamekuwa yakilenga private-sector-led growth, investor protection, miundombinu na uzalishaji.
Ufafanuzi wa takwimu: Idadi ya miradi, thamani ya mtaji na ajira zilizotajwa kwa 2024 ni takwimu za miradi iliyosajiliwa na makadirio ya ajira zinazotarajiwa kutokana na miradi hiyo; hazimaanishi kwamba kila mradi ulikuwa tayari umekamilika au ajira zote zilikuwa tayari zimeundwa.