Nukuu za Samia: Uwezeshaji Vijana
Mtazamo, falsafa na maono ya Rais Samia Suluhu Hassan kuhusu uwezeshaji wa vijana yanaakisi dhamira ya kujenga kizazi chenye uwezo, maarifa na nafasi ya kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya Taifa. Hifadhi hii ya kidijitali inakusanya nukuu zilizothibitishwa, zikiambatana na uchambuzi wa kina unaofafanua fikra, dira na umuhimu wa kauli hizo.
Dira ya Kubadilisha Vijana Kutoka Watafuta Ajira Kwenda Watengenezaji wa Ajira Tanzania
Nukuu hii inabeba moja ya maono makubwa zaidi ya kiuchumi katika mtazamo wa Rais Samia kuhusu kizazi cha vijana. Haizungumzii tu kuongeza idadi ya ajira; inaelekeza Tanzania kwenye mabadiliko ya fikra kuhusu nafasi ya kijana katika uchumi. Kijana anayelengwa hapa si mwombaji wa nafasi iliyotengenezwa na mwingine pekee, bali ni mzalishaji, mjasiriamali, mbunifu, mmiliki wa biashara na mwekezaji mwenye uwezo wa kufungua milango ya kiuchumi kwa vijana wengine.
Uzito wa kauli hiyo unaonekana katika neno “wawekezaji vijana.” Rais Samia hakuweka kikomo cha matarajio yake kwenye kujiajiri kwa kiwango cha kujikimu. Alizungumza kuhusu kujenga kundi la vijana wenye mtaji, maarifa, biashara na uwezo wa kuwekeza. Hii ni hatua ya juu zaidi katika falsafa ya uwezeshaji wa kiuchumi: kutoka kumpa kijana nafasi ya kupata kipato hadi kumjengea uwezo wa kutengeneza mifumo ya uzalishaji inayoweza kuajiri wengine.
Kauli hiyo pia ilisimama juu ya msingi wa utekelezaji ambao Serikali ya Awamu ya Sita ilikuwa tayari imeujenga katika maeneo mbalimbali. Katika kilimo, Serikali ilianzisha programu za kuwavuta vijana kwenye uzalishaji wa kisasa kupitia Building a Better Tomorrow (BBT). Katika ujasiriamali, mikopo ya asilimia 10 ya mapato ya ndani ya Halmashauri imeendelea kuwa njia ya kuwafikia makundi ya vijana. Katika elimu, uwekezaji katika mikopo ya elimu ya juu umeendelea kupanua uwezo wa vijana kupata maarifa na taaluma. Katika ununuzi wa umma, mfumo wa kisheria umeweka nafasi kwa makundi maalum, wakiwemo vijana, kushiriki kwenye fursa za zabuni.
Hivyo, kauli ya 14 Novemba 2025 haikuwa ndoto iliyosimama hewani. Ilikuwa kuunganisha hatua mbalimbali za uwekezaji kwa vijana katika dira moja ya mwaka 2030: kujenga kizazi kinachoweza kuzalisha biashara, kupanua uzalishaji, kuvutia mtaji na kutengeneza ajira kwa Watanzania wengine.
Vijana Kutoka Kuwa Changamoto ya Ajira Kwenda Kuwa Injini ya Uwekezaji wa Taifa
Umuhimu mkubwa wa nukuu hii unatokana na ukweli kwamba Tanzania ina idadi kubwa ya vijana. Katika mazingira kama haya, sera ya ajira haiwezi kutegemea Serikali kuajiri kila kijana wala kutegemea kampuni chache pekee kubeba mzigo wa soko la ajira. Uchumi wenye uwezo wa kuajiri watu wengi lazima pia uzalishe waajiri wengi.
Hapa ndipo falsafa ya Rais Samia inapopata uzito wa kimkakati. Anaiangalia changamoto ya ajira kwa mtazamo wa mnyororo wa uzalishaji: kijana apewe elimu na ujuzi; apate mtaji; aanzishe biashara; biashara ikue; uzalishaji uongezeke; biashara hiyo iajiri watu wengine. Kwa mtazamo huu, kijana mmoja aliyefanikiwa kiuchumi anaweza kuwa kituo cha kutengeneza fursa kwa familia, jamii na Taifa.
Uongozi wa Awamu ya Sita umeonyesha kuwa uwezeshaji wa vijana hauwezi kujengwa kwa fedha pekee. Ndiyo maana mifumo ya mafunzo ya vikundi vya vijana, uwekezaji katika elimu ya juu, BBT, madirisha ya ujasiriamali na fursa za ununuzi wa umma vina umuhimu wa pamoja. Hivi ni vipande vya mfumo mmoja: kujenga uwezo wa kijana kuingia, kubaki, kukua na kushindana katika uchumi.
Kwa wananchi, athari yake ni kupanuka kwa vyanzo vya kipato na kupungua kwa utegemezi wa ajira za mishahara pekee. Kwa uchumi, ina maana ya kuongezeka kwa biashara, uzalishaji, matumizi ya teknolojia na ukusanyaji wa mapato. Kwa Taifa, ina maana ya kugeuza nguvu ya vijana kuwa mtaji wa maendeleo endelevu badala ya kuiacha nguvu hiyo ibaki kuwa shinikizo la ukosefu wa ajira.
Dira ya vijana kuelekea 2030: Katika hotuba hiyo, Rais Samia alieleza kuwa Serikali itaweka kipaumbele katika kupanua fursa za kiuchumi, kutengeneza kazi na ajira, kuboresha ushirikishwaji wa vijana na kuimarisha upatikanaji wa mikopo kwa walengwa.
Mikopo ya uwezeshaji: Serikali ilieleza mwaka 2025 kuwa zaidi ya TSh bilioni 130 zilikuwa zimetolewa kupitia mfumo wa mikopo ya asilimia 10 ya Halmashauri kwa shughuli za kiuchumi za makundi maalum, wakiwemo vijana.
Mafunzo kwa vijana: Kwa mwaka wa fedha 2024/2025, vikundi 2,827 vya vijana vilinufaika na mafunzo yanayohusu usimamizi wa fedha, akiba, uongozi na uendeshaji wa miradi katika mfumo wa mikopo ya asilimia 10.
Elimu ya juu: Bajeti ya mikopo ya elimu ya juu ilifikia TSh bilioni 916.7 mwaka 2025/2026, huku Serikali ikitarajia wanufaika 252,773.
Fursa za ununuzi wa umma: Sheria ya Ununuzi wa Umma ya mwaka 2023 imeweka mfumo wa upendeleo kwa makundi maalum, yakiwemo makundi ya vijana, ili kuongeza ushiriki wao katika fursa za kiuchumi zinazotokana na ununuzi wa Serikali.
Programu za uzalishaji: Building a Better Tomorrow (BBT) imekuwa sehemu ya msukumo wa Serikali wa kuwavuta vijana katika kilimo na shughuli za uzalishaji wa kibiashara.
Vyanzo kuu: Bunge la Tanzania — Hotuba ya Rais ya tarehe 14 Novemba 2025; Ofisi ya Rais na Serikali; Wizara ya Fedha; Wizara zinazohusika na Maendeleo ya Vijana; Sheria ya Ununuzi wa Umma ya mwaka 2023; na taarifa rasmi za Serikali kuhusu uwezeshaji wa vijana na mikopo ya asilimia 10.
Tanzania haiwezi kusubiri kesho ili kuanza kujengwa.
Kila kizazi kina wajibu wa kushiriki katika kujenga taifa lake. Vijana wa Tanzania hawapo pembeni ya historia — wako katikati ya mabadiliko, maendeleo na mustakabali wa nchi.