Nukuu za Rais Samia: Miundombinu na Maendeleo ya Viwanda

Kauli ya Kuendeleza Ujenzi wa Uchumi Kupitia Miundombinu ya Usafiri

Kauli hii ina uzito mkubwa kwa sababu Rais Samia hakuiangalia miundombinu ya usafiri kama ujenzi wa miundombinu pekee. Aliiweka ndani ya ajenda ya kukuza uchumi. Hii ni hoja muhimu katika kutafsiri falsafa ya uongozi wake: barabara, reli, bandari na huduma za usafirishaji vinaonekana kama miundombinu ya uzalishaji inayowezesha biashara, uwekezaji, usafirishaji wa watu na bidhaa na kuunganisha masoko.

Dira iliyobebwa ndani ya kauli hii ilikuwa ya kuendeleza kile kilichokuwa kimeanzishwa, kukamilisha miradi yenye umuhimu wa kitaifa na kuigeuza miundombinu kuwa kichocheo cha uchumi. Kwa mantiki hiyo, neno “kuendeleza” lilikuwa na maana kubwa ya kiuongozi: Serikali mpya haikupaswa kuanza upya kila kitu, bali kuchukua miradi yenye thamani kwa Taifa, kuiendeleza na kuhakikisha inafikia hatua ya kutoa huduma kwa wananchi.

SGR ndiyo mfano wenye nguvu zaidi wa utekelezaji wa dira hiyo. TRC ilieleza kuwa Rais wa Awamu ya Sita alipoingia madarakani aliahidi kumalizia ujenzi wa SGR Dar es Salaam–Morogoro na Morogoro–Makutupora, ambao wakati huo ulikuwa umefikia asilimia 83.55 na 57.57 mtawalia. Vipande hivyo vilikamilika mwaka 2024 na kuanza kutoa huduma ya usafirishaji wa abiria.

Matokeo yake yalikuwa ya moja kwa moja na yanayoweza kuonekana: tarehe 14 Juni 2024, TRC ilianza rasmi safari za abiria Dar es Salaam– Morogoro. Baadaye, tarehe 25 Julai 2024, huduma ikaongezwa hadi Dar es Salaam–Dodoma. Hii ilibadilisha reli kutoka kuwa mradi wa ujenzi na kuwa huduma halisi inayotumika katika shughuli za kila siku za wananchi na biashara.

Umuhimu wa hatua hii unaonekana zaidi katika muda wa safari. Katika taarifa ya TRC wakati wa kuanza huduma, Mkuu wa Mkoa wa Morogoro alieleza kwa mfano kwamba abiria aliyesafiri SGR kutoka Dar es Salaam alifika Morogoro mapema sana, akapata muda wa kufanya shughuli za biashara na kurejea Dar es Salaam siku hiyo hiyo. Hii inaonyesha kwamba thamani ya reli haiko katika reli yenyewe, bali katika muda na tija inayozalishwa na usafiri wenye kasi na uhakika. 1

Utekelezaji huo pia ulihusisha uwekezaji mkubwa katika vitendea kazi. TRC ilieleza mwaka 2024 kuwa ilikuwa imepokea na kuwekeza katika vichwa vya treni za umeme, mabehewa, EMU na mabehewa ya mizigo; thamani ya uwekezaji wa vitendea kazi iliyotajwa ilikuwa takribani TSh trilioni 1.8. Hii inaonyesha kwamba utekelezaji wa SGR haukuishia kwenye njia ya reli, bali ulihusisha mfumo mzima wa huduma ya usafirishaji. 2

Matokeo ya mwanzo yalikuwa makubwa. TRC iliripoti kwamba tangu kuanza kwa huduma ya abiria tarehe 14 Juni 2024, SGR ilikuwa imeshasafirisha takribani abiria 188,000 katika kipindi kilichotajwa katika taarifa yake, sawa na wastani wa karibu abiria 7,000 kwa siku. Hii ni ishara muhimu kwamba miundombinu hiyo ilianza kugeuka kuwa huduma yenye matumizi halisi kwa wananchi. 3

Zaidi ya usafiri wa abiria, SGR imefungua mtazamo mpana wa kiuchumi. Reli ya kisasa yenye uwezo wa kusafirisha watu na mizigo ina uwezo wa kupunguza gharama za muda, kuongeza uhakika wa usafirishaji, kuunganisha maeneo ya uzalishaji na masoko na kuimarisha nafasi ya Tanzania kama kitovu cha usafirishaji katika ukanda wa Afrika Mashariki na Kati.

Uzito wa hoja hii umeungwa mkono pia na Economic Survey 2024. Wizara ya Fedha iliripoti kuwa uchumi wa Tanzania ulikua kwa asilimia 5.5 mwaka 2024, kutoka asilimia 5.1 mwaka 2023. Katika sababu za ukuaji huo, Serikali ilitaja utekelezaji endelevu wa miradi mikubwa ya kimkakati, hasa katika nishati na miundombinu ya usafirishaji, pamoja na kuanza kwa usafiri wa abiria Dar es Salaam–Morogoro–Dodoma kupitia SGR. 4

Hapa ndipo kauli ya Rais inapata uzito wa kiuchumi: miundombinu ya usafiri iligeuka kutoka kuwa matumizi ya Serikali katika ujenzi na kuwa sehemu ya uwezo wa Taifa kuzalisha, kusafirisha, kufanya biashara na kuunganisha masoko. SGR inatoa mfano unaoonekana wa namna uwekezaji wa muda mrefu unavyoweza kuanza kutoa huduma na kuchangia shughuli za uchumi.

Miundombinu Inapogeuka Kuwa Injini ya Ukuaji wa Uchumi

Kauli hii ina maana pana zaidi ya reli. Inaonyesha mtazamo kwamba uchumi hauwezi kukua kwa kasi na ushindani bila mfumo bora wa kusafirisha watu na bidhaa. Miundombinu ya usafiri inapopungua gharama za muda na kuongeza uhakika wa safari, huongeza uwezo wa biashara kupanga shughuli zake kwa ufanisi zaidi.

SGR imeleta mfano wa wazi wa mabadiliko hayo. Kabla ya kuanza kwa huduma, uwekezaji ulikuwa unaonekana zaidi kama mradi wa ujenzi. Baada ya tarehe 14 Juni 2024, reli ikawa huduma halisi: wananchi walianza kusafiri Dar es Salaam–Morogoro; na kuanzia 25 Julai 2024, mtandao ukaongezwa hadi Dodoma. Hii ni hatua muhimu kutoka miundombinu inayojengwa kwenda miundombinu inayozalisha huduma.

Kwa wananchi, faida ya kwanza ni muda na chaguo la usafiri. Kwa wafanyabiashara, thamani yake iko katika uwezo wa kufikia masoko na maeneo mengine kwa ufanisi zaidi. Kwa Taifa, thamani yake iko katika kujenga mtandao wa usafiri ambao unaweza kuendelea kutumika kwa miongo mingi ijayo.

Kwa upande wa uchumi mpana, Economic Survey 2024 inatoa ushahidi muhimu sana. Serikali iliripoti ukuaji wa GDP halisi wa asilimia 5.5 mwaka 2024 na ikaweka utekelezaji wa miradi mikubwa ya kimkakati, hasa katika nishati na miundombinu ya usafirishaji, pamoja na kuanza kwa huduma ya SGR, katika kundi la mambo yaliyochangia ukuaji huo. 5

Hii inaipa kauli ya Rais Samia uzito wa kimkakati: miundombinu haikuchukuliwa kama mwisho wa maendeleo, bali kama msingi wa shughuli nyingine za maendeleo. Reli inasaidia biashara; biashara inazalisha ajira na mapato; masoko yanapounganishwa, fursa za uwekezaji huongezeka; na uwezo wa nchi kusafirisha watu na bidhaa huimarika.

Kwa mtazamo wa kikanda, SGR pia ina umuhimu wa kimkakati kwa Tanzania. Reli inayounganisha maeneo ya ndani na lango la Dar es Salaam ina uwezo wa kuongeza nafasi ya nchi katika mnyororo wa usafirishaji wa Afrika Mashariki na Kati, hasa kadiri mtandao wa reli unavyoendelea kupanuka.

Kwa hiyo, matokeo makubwa ya kauli hii hayapo katika kilometa za reli pekee. Yapo katika kujenga uwezo wa Tanzania kusafirisha, kuunganisha, kuzalisha na kufanya biashara kwa ufanisi zaidi. Hapo ndipo dhamira ya “kuendeleza jitihada za kukuza uchumi” inapata tafsiri yake ya vitendo.