Nukuu za Samia: Sheria, Haki na Katiba

Utawala wa Sheria Kama Msingi wa Taifa Linaloheshimu Haki

Kauli hii inagusa moja kwa moja msingi muhimu wa dola inayotawaliwa na sheria: kwamba sheria na haki haviwezi kuwa dhana za kinadharia pekee, bali vinapaswa kuheshimiwa na kuonekana katika utendaji wa taasisi za nchi. Rais Samia anapozungumzia utawala wa sheria na upatikanaji wa haki, anagusa nguzo mbili zinazohusiana kwa karibu katika ujenzi wa Taifa lenye taasisi zinazowajibika.

Uzito wa kauli hii unatokana na maneno “vinapewa heshima kubwa na vinazingatiwa.” Haya si maneno yanayozungumzia uwepo wa sheria kwenye vitabu pekee. Yanasisitiza umuhimu wa kuheshimu misingi ya sheria na kuhakikisha kwamba haki inatambuliwa kama sehemu ya msingi ya utawala wa nchi.

Katika mtazamo mpana wa utawala bora, utawala wa sheria hujenga mazingira ambayo mamlaka za umma, taasisi na wananchi wote wanatakiwa kutambua nafasi ya sheria katika kuendesha mambo ya Taifa. Hivyo, kauli hii inaiweka sheria katika nafasi ya msingi wa utaratibu wa utawala, badala ya kuwa chombo kinachotumiwa kwa nyakati au kwa makundi fulani pekee.

Sehemu ya pili ya kauli — “upatikanaji wa haki” — inaongeza kina muhimu. Sheria kuwepo pekee hakutoshi ikiwa wananchi hawawezi kufikia mifumo ya haki. Haki yenye maana kwa mwananchi inahitaji taasisi, taratibu na mifumo inayomwezesha mtu kutafuta na kupata haki kwa mujibu wa sheria.

Kwa hiyo, kauli hii inaweza kutazamwa kama msisitizo wa uhusiano kati ya utawala wa sheria, taasisi za haki na imani ya wananchi. Mwananchi anapokuwa na imani kwamba migogoro na madai yake yanaweza kushughulikiwa kupitia mifumo ya kisheria, taasisi za nchi hujenga uhalali na uaminifu unaohitajika katika jamii.

Aidha, kauli hiyo ilitolewa katika mazingira ya Mkutano wa Mawaziri wa Sheria wa Jumuiya ya Madola. Hivyo, ilikuwa pia kauli yenye uzito wa kimataifa: Tanzania ilijieleza mbele ya jumuiya pana ya nchi kuhusu nafasi inayotambua kwa utawala wa sheria na upatikanaji wa haki katika uendeshaji wa Taifa.

Kwa mtazamo wa uongozi, kauli hii pia inaonyesha namna Rais Samia anavyoweka haki na sheria ndani ya mjadala wa maendeleo ya Taifa. Taifa haliwezi kujenga uchumi imara, taasisi zinazoaminika na mazingira thabiti ya kijamii bila kuwepo kwa misingi ya kisheria inayotambulika na kuheshimiwa.

Uzito wake unaonekana zaidi pale ambapo utawala wa sheria unaunganishwa na dhana ya haki kwa mwananchi. Hii inaifanya kauli isiishie kwenye lugha ya taasisi, bali iguse maisha ya mtu anayehitaji ulinzi wa kisheria, anayehitaji kutendewa kwa haki au anayehitaji kupata njia halali ya kusikilizwa.

Kwa mtazamo huo, kauli hii inabeba picha ya Serikali inayotaka mamlaka ya umma iende sambamba na uwajibikaji wa kisheria. Ni mtazamo unaosisitiza kwamba nguvu ya Serikali haipaswi kutenganishwa na wajibu wa kuheshimu mifumo ya sheria na haki.

Ndiyo maana nukuu hii ina nafasi muhimu katika kumbukumbu za kauli za Rais Samia: inaweka kwa lugha fupi lakini yenye uzito misingi miwili ya utawala bora — kuheshimu sheria na kuhakikisha upatikanaji wa haki. Kwa Taifa linalotaka kujenga taasisi imara na kuongeza imani ya wananchi, misingi hiyo ni sehemu muhimu ya usanifu wa dola.