Nukuu za Samia: Sheria, Haki na Katiba

Utu wa Mwanadamu Katika Enzi ya Taarifa na Teknolojia

Nukuu hii inaweka jambo moja la msingi kabisa katika mjadala wa ulinzi wa taarifa binafsi: teknolojia haipaswi kumtanguliza mfumo kuliko mwanadamu. Rais Samia anaanza hoja yake kwenye dhana ya “staha” na “faragha”, akionesha kwamba nyuma ya kila taarifa inayokusanywa, kuhifadhiwa au kuchakatwa kuna mwanadamu mwenye haki ya kuheshimiwa.

Uzito wa kauli hii unaonekana katika namna inavyounganisha faragha na utu. Faragha hapa si suala la kuficha taarifa kwa sababu ya siri pekee; ni sehemu ya heshima anayostahili mwanadamu. Jina, namba ya simu, anwani, taarifa za kifedha, taarifa za kielimu au taarifa nyingine zinazoweza kumtambua mtu zinaweza kuwa sehemu ya maisha yake binafsi. Kuzilinda, kwa hiyo, ni kulinda haki ya mtu ya kuheshimiwa katika maisha yake.

Katika mazingira ambayo Serikali, taasisi za fedha, biashara, mifumo ya afya, elimu na huduma mbalimbali zinazidi kutumia teknolojia, kiasi kikubwa cha taarifa hukusanywa na kuchakatwa kwa njia za kidijitali. Hivyo, ulinzi wa taarifa binafsi unakuwa si jambo la pembeni la TEHAMA, bali sehemu ya msingi ya utawala wenye uwajibikaji na uchumi wa kidijitali wenye kuaminika.

Hapo ndipo maana ya kuanzishwa kwa Tume ya Ulinzi wa Taarifa Binafsi (PDPC) inapopata uzito wa kitaifa. Tume hiyo ni taasisi ya Serikali inayohusishwa na utekelezaji wa Sheria ya Ulinzi wa Taarifa Binafsi, Na. 11 ya mwaka 2022. Kimsingi, mfumo huu unalenga kuweka utaratibu wa kulinda haki za watu kuhusu taarifa zao binafsi na kusimamia namna taarifa hizo zinavyokusanywa, kuhifadhiwa na kutumiwa.

Kauli ya Rais pia inaonyesha kwamba ulinzi wa taarifa haupaswi kuonekana kama jukumu la mtu binafsi pekee. Unahitaji uwajibikaji wa taasisi zinazoshughulika na taarifa hizo. Katika mfumo huo, wadhibiti na wachakataji wa taarifa binafsi wanahitaji kuwa na uelewa wa wajibu wao, huku wananchi wakipewa elimu kuhusu haki zao na namna ya kulinda taarifa zao.

Kwa upande mwingine, uwepo wa mfumo wa kushughulikia malalamiko na masuala ya ukiukwaji wa ulinzi wa taarifa unaongeza kipengele muhimu cha uwajibikaji. Hii ina maana kwamba maendeleo ya kidijitali yanapaswa kwenda sambamba na mifumo inayoweza kumlinda mwananchi pale taarifa zake zinapotumiwa isivyofaa au haki zake zinapokiukwa.

Kauli ya Rais Samia kwa hiyo inaweka msingi unaovuka mjadala wa sheria pekee. Inazungumzia aina ya Taifa linalotakiwa kujengwa katika zama za kidijitali: Taifa linaloweza kutumia nguvu ya teknolojia kuongeza ufanisi na maendeleo, bila kupunguza thamani ya utu wa mwanadamu. Hii ndiyo mizani muhimu kati ya ubunifu wa kidijitali na haki za binadamu.

Kwa mtazamo mpana, hatua hii ina umuhimu pia katika kujenga imani ya wananchi kwa huduma za kidijitali. Mwananchi anapokuwa na imani kwamba taarifa zake zinaheshimiwa na zinalindwa, anakuwa na msingi mkubwa zaidi wa kutumia huduma za Serikali mtandao, huduma za kifedha kidijitali na mifumo mingine ya kisasa. Hivyo, ulinzi wa taarifa binafsi unaweza kuwa sehemu ya msingi wa kujenga imani katika uchumi wa kidijitali Tanzania.

Kwa hiyo, nguvu ya nukuu hii haipo tu katika kueleza kwa nini sheria ilikuja. Nguvu yake ipo katika kuweka mwanadamu mbele ya taarifa, na utu mbele ya teknolojia. Ni mtazamo unaokumbusha kwamba kadiri Tanzania inavyoingia zaidi katika uchumi unaotegemea taarifa na teknolojia, ndivyo wajibu wa kuheshimu faragha na utu wa wananchi unavyokuwa mkubwa zaidi.