Nukuu zote za Mheshimiwa Rais Dkt Samia

Kauli ya Haki na Uhuru Iliyoweka Msingi wa Mwelekeo Mpya wa Kisiasa na Kidemokrasia

Kauli hii ina uzito mkubwa kwa sababu Rais Samia hakuzungumzia haki za binadamu na uhuru kama dhana za kinadharia pekee. Aliweka mbele ya Taifa jukumu la Serikali kuheshimu haki, kulinda uhuru wa watu na kutambua nafasi ya vyombo vya habari katika jamii. Ndani yake kuna msingi wa uongozi unaotambua kwamba mamlaka ya Serikali inapokuwa na nguvu, ulinzi wa haki na uhuru wa wananchi unapaswa kuwa sehemu ya wajibu wake.

Kauli hiyo ilitolewa mapema sana katika uongozi wake, tarehe 7 Mei 2021, na hivyo ikawa sehemu ya mwelekeo aliouweka kuhusu usimamizi wa haki, uhuru na demokrasia. Ndani ya hotuba hiyo hiyo, Rais alitaja eneo hilo kama moja ya vipaumbele vya Serikali na kulihusisha moja kwa moja na kulinda uhuru wa watu na vyombo vya habari.

Hatua zilizofuata ziliipa kauli hii uzito wa utekelezaji. Mnamo Aprili 2021, Rais Samia alikuwa tayari ametoa maelekezo ya kuondoa zuio kwa baadhi ya vyombo vya habari vilivyokuwa vimefungiwa. Mnamo Februari 2022, Serikali ilirejesha leseni za Tanzania Daima, Mawio, Mwanahalisi na Mseto, uamuzi ambao Waziri wa Habari alisema ulifanyika kwa maelekezo ya Rais.

Mwelekeo huo haukuishia kwenye vyombo vya habari. Serikali iliingia katika mchakato mpana wa kusikiliza wadau wa demokrasia kupitia Kikosi Kazi cha Kuratibu Maoni ya Wadau wa Demokrasia ya Vyama Vingi vya Siasa. Kikosi hicho kilikusanya maoni ya vyama vya siasa, taasisi za Serikali, wanataaluma, asasi za kiraia, wafanyabiashara, wakulima na Watanzania waishio nje ya nchi.

Mchakato huo ulizalisha mapendekezo kuhusu mikutano ya hadhara, uchaguzi, maridhiano, ushiriki wa wanawake na makundi maalum, elimu ya uraia, ruzuku, uhusiano wa siasa na mawasiliano kwa umma, pamoja na Katiba Mpya. Hivyo, kauli ya kuheshimu haki na kulinda uhuru ilipanuka kuwa mchakato wa kitaasisi wa kujenga mazingira mapya ya mazungumzo ya kisiasa.

Hatua kubwa ilifuatia tarehe 3 Januari 2023, wakati Rais Samia alipotangaza kuondoa zuio la vyama vya siasa kufanya mikutano ya hadhara. Serikali pia iliendelea na mchakato wa marekebisho ya sheria za vyama vya siasa na uchaguzi. Baadaye, mwaka 2024, Bunge liliorodhesha kupitishwa kwa Sheria ya Uchaguzi wa Rais, Wabunge na Madiwani ya mwaka 2024, Sheria ya Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi ya mwaka 2024, na Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Vyama vya Siasa ya mwaka 2024.

Kwa upande wa habari, Serikali pia iliingia katika mchakato wa kupitia Sheria ya Huduma za Habari ya mwaka 2016. Muswada wa marekebisho uliwasilishwa Bungeni mwaka 2023 na baadaye Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali ya mwaka 2023 ilijumuisha marekebisho ya vipengele vya Media Services Act. Hii inaonyesha kwamba mjadala wa uhuru wa habari ulihamishwa kutoka kwenye tamko la kisiasa kwenda kwenye mchakato wa kisheria na kitaasisi.

Kutoka Ahadi ya Haki Hadi Kujenga Mazingira ya Mazungumzo, Ushiriki na Mageuzi ya Kisheria

Kwa mtazamo wa uongozi wa taifa, uzito wa kauli hii haupo kwenye maneno “haki” na “uhuru” pekee. Uzito wake upo katika kuweka ulinzi wa haki na uhuru ndani ya ajenda ya Serikali na baadaye kuunganisha ajenda hiyo na hatua za kisiasa, kisheria na kitaasisi.

Katika eneo la habari, kufunguliwa kwa magazeti manne yaliyokuwa yamefungiwa kulionyesha mabadiliko ya mazingira ya habari. Katika eneo la siasa, kuanzishwa kwa Kikosi Kazi, kupokea mapendekezo yake na hatimaye kuondolewa kwa zuio la mikutano ya hadhara kulipanua nafasi ya vyama vya siasa kushiriki katika mjadala wa taifa.

Zaidi ya hapo, mchakato wa marekebisho ya Sheria ya Huduma za Habari, Sheria ya Vyama vya Siasa na sheria za uchaguzi unaonyesha hatua kutoka kwenye kauli ya kisiasa kwenda kwenye mageuzi ya mfumo wa kisheria na kitaasisi. Hii ndiyo hatua muhimu katika kujenga mazingira ambayo haki na uhuru haviishii kwenye tamko, bali vinawekewa taratibu za utekelezaji.

Athari yake pana ni kujenga mazingira ya mazungumzo ya kisiasa badala ya siasa inayotawaliwa na kufungana kwa milango ya mawasiliano. Mikutano ya hadhara, vyombo vya habari, ushiriki wa wadau na marekebisho ya sheria vinapowekwa katika mfumo mmoja, vinaongeza nafasi ya wananchi na taasisi mbalimbali kushiriki katika mjadala wa mustakabali wa nchi.

Kwa Tanzania, huu ni mwelekeo wenye umuhimu wa kitaifa kwa sababu demokrasia yenye utulivu inahitaji nafasi ya kukosoa, kushauri, kusikilizana na kurekebisha mifumo kupitia sheria na taasisi. Ndani ya falsafa ya 4R, hatua hizi pia zinaonyesha uzito wa maridhiano kama njia ya kupanua mazungumzo ya kitaifa na kujenga mazingira ya pamoja ya maendeleo.