Nukuu Zote za Rais Samia Suluhu Hassan Mwaka 2021

Kauli Iliyoweka Afya Katikati ya Dira ya Ustawi wa Taifa na Ujenzi wa Mfumo wa Huduma Unaomfikia Mwananchi

Kauli hii iliweka afya katika msingi wa ajenda ya ustawi wa wananchi. Rais Samia hakuiwasilisha afya kama suala la hospitali pekee, bali kama mfumo unaohitaji miundombinu, wataalamu, vifaa tiba, dawa na vitendanishi kufanya kazi kwa pamoja. Huo ulikuwa mtazamo wa kimfumo unaolenga kuhakikisha kuwa uwekezaji wa Serikali unabadilika kuwa huduma halisi inayomfikia mwananchi.

Dira iliyobebwa na maneno haya ilikuwa ya kusogeza uwezo wa mfumo wa afya karibu na wananchi na kuimarisha ubora wa huduma kuanzia ngazi za msingi hadi hospitali za rufaa. Hotuba hiyo hiyo iliunganisha ajenda hii na kupunguza vifo vya wajawazito na watoto, kuimarisha huduma za kibingwa na kuendeleza huduma za kinga na tiba.

Uzito wa ahadi hii unaonekana katika namna Serikali ilivyofanya uwekezaji katika vipengele vyote vilivyotajwa. Takwimu rasmi za Wizara ya Afya zinaonyesha kwamba kati ya mwaka 2021/22 na Machi 2026, vituo vya kutolea huduma za afya viliongezeka kutoka 10,153 hadi 13,683, sawa na ongezeko la vituo 3,530.

Hii haikuwa ongezeko la majengo pekee. Katika kipindi hicho, Serikali iliripoti kujenga hospitali 10 mpya za rufaa za mikoa, kukarabati hospitali kongwe 50, kukamilisha maboma 980 ya zahanati na kujenga vituo vya afya 390. Hatua hizi zinaonyesha tafsiri ya moja kwa moja ya sehemu ya kwanza ya dira: kuongeza uwezo wa miundombinu ya huduma.

Upande wa wataalamu nao ulipewa nafasi. Serikali ilianzisha na kuendeleza programu za mafunzo ya ubingwa na ubingwa bobezi, ikiwemo Dkt. Samia Health Specialization Scholarship Program, iliyoweka lengo la kusomesha wataalamu wapya wa afya katika ngazi za ubingwa na ubingwa bobezi kila mwaka.

Katika dawa, vifaa tiba na vitendanishi, matokeo yanaonekana katika takwimu za upatikanaji. Wizara iliripoti kwamba wastani wa upatikanaji wa dawa na bidhaa za afya katika vituo vya kutolea huduma ulifikia asilimia 88.8 Februari 2026, kutoka wastani wa asilimia 73 mwaka 2021/22.

Vifaa vya uchunguzi na matibabu pia vilipanuliwa. Kufikia Machi 2026, Serikali iliripoti ongezeko la mashine za MRI kutoka 7 hadi 13, CT Scan kutoka 12 hadi 45 na Digital X-ray kutoka 147 hadi 559, sambamba na uwekezaji wa Shilingi bilioni 241.6 katika vifaa vya uchunguzi na matibabu ya kibingwa.

Kwa hiyo, utekelezaji wa kauli hii unaweza kusomeka kama mnyororo mmoja wa kisera: kuongeza miundombinu kulipanua eneo la huduma; kuongeza watumishi kuliongeza uwezo wa kutoa huduma; dawa na vitendanishi vikaimarisha upatikanaji wa tiba; na vifaa tiba vikapanua uwezo wa uchunguzi na matibabu.

Athari yake pana inaonekana katika huduma za mama na mtoto. Wizara ya Afya imeripoti kwamba wodi za watoto wachanga ziliongezeka kutoka 80 hadi 438, huku vituo vya upasuaji wa dharura vikiongezeka kutoka 445 hadi 630. Katika kipindi hicho, kiwango cha vifo vitokanavyo na uzazi kiliripotiwa kushuka kutoka vifo 556 mwaka 2016 hadi 104 kwa kila vizazi hai 100,000 mwaka 2022.

Mabadiliko haya yanaipa kauli ya Aprili 2021 uzito wa kiutekelezaji. Dhamira ya kuimarisha afya haikubaki katika ahadi ya kisera; iliambatana na upanuzi wa miundombinu, rasilimali watu, dawa, vifaa tiba, huduma za kibingwa na huduma za dharura. Kwa wananchi, maana yake ni kuongezeka kwa uwezo wa kupata huduma ndani ya mfumo wa afya wa Tanzania badala ya kutegemea uwezo mdogo wa vituo vilivyokuwepo awali.

Afya Kama Uwekezaji Katika Utu, Uzalishaji na Mustakabali wa Taifa

Kwa mtazamo wa maendeleo ya taifa, afya bora haiishii kwenye matibabu ya mgonjwa. Inaathiri uwezo wa mtoto kujifunza, mzazi kufanya kazi, familia kulinda kipato chake na Taifa kutumia kikamilifu nguvu kazi yake. Ndiyo maana msisitizo wa Rais Samia uliunganisha kwa pamoja miundombinu, watu, dawa na teknolojia ya tiba.

Upanuzi kutoka vituo 10,153 mwaka 2021/22 hadi 13,683 Machi 2026 unaonyesha mabadiliko ya ukubwa wa mtandao wa huduma. Ongezeko hilo, likiambatana na hospitali mpya za rufaa, vituo vipya vya afya na ukarabati wa hospitali kongwe, linaongeza uwezo wa mfumo wa afya kutoa huduma katika maeneo mengi zaidi ya nchi.

Katika upande wa ubora, kuongezeka kwa CT Scan, MRI na Digital X-ray kunaashiria kupanuka kwa uwezo wa uchunguzi wa magonjwa ndani ya nchi. Hii ni hatua muhimu kwa mfumo unaolenga kupunguza utegemezi wa huduma chache za kibingwa na kuimarisha uwezo wa hospitali za Tanzania.

Upatikanaji wa dawa nao ni kipimo muhimu cha utekelezaji. Kufikia Februari 2026, wastani wa upatikanaji wa dawa na bidhaa za afya ulifikia asilimia 88.8. Kwa wananchi, thamani ya hatua hii iko katika uwezekano mkubwa zaidi wa kupata tiba na bidhaa muhimu wakati huduma inapohitajika.

Kwa upande wa rasilimali watu, uwekezaji katika mafunzo ya ubingwa na ubingwa bobezi unaongeza uwezo wa mfumo kwa muda mrefu. Jengo la hospitali linaweza kuwa miundombinu; lakini mtaalamu mwenye ujuzi ndiye anayelibadilisha jengo hilo kuwa uwezo halisi wa tiba.

Matokeo katika afya ya mama na mtoto yanaongeza uzito wa mwelekeo huu. Ongezeko la wodi za watoto wachanga na vituo vya upasuaji wa dharura limepanua uwezo wa kukabiliana na hali ambazo zinahitaji huduma za haraka na za kitaalamu.

Kwa kiwango cha Taifa, hii ni tafsiri ya afya kama mtaji wa maendeleo. Mwananchi mwenye afya ana uwezo mkubwa zaidi wa kushiriki katika elimu, uzalishaji, biashara, ajira na maisha ya familia. Hivyo, uwekezaji wa afya unakuwa pia uwekezaji katika uchumi na ustawi wa muda mrefu wa Tanzania.