Nukuu Zote za Rais Samia Suluhu Hassan Mwaka 2022

Kauli Iliyoweka Uwajibikaji wa Kodi Ndani ya Dira ya Kujenga Uchumi wa Taifa

Kauli hii iliingia mwaka 2022 ikiwa na ujumbe mpana kuliko wito wa kulipa kodi pekee. Rais Samia aliunganisha uzalishaji, ustawi wa wananchi na ulipaji wa kodi katika mnyororo mmoja wa maendeleo. Maana yake ya msingi ni kwamba uchumi unaoinuliwa haujengwi na Serikali peke yake; unahitaji ushiriki wa wananchi, wafanyabiashara, waajiri, wafanyakazi na taasisi zote zinazozalisha thamani nchini.

Dira iliyobebwa na maneno haya ni kujenga uwezo wa Taifa kujitegemea zaidi katika kugharamia vipaumbele vyake. Kodi inapokusanywa kwa ufanisi na kwa mujibu wa sheria, Serikali hupata rasilimali za kutekeleza bajeti, kuendesha huduma za umma na kugharamia uwekezaji wa maendeleo. Kwa mantiki hiyo, “kodi stahiki” haikuwekwa kama mzigo wa mwananchi, bali kama sehemu ya wajibu wa pamoja katika ujenzi wa Taifa.

Uzito wa kisera wa kauli hiyo unaonekana katika mwenendo wa mapato ya ndani katika miaka iliyofuata. Wizara ya Fedha inaonyesha kwamba mapato ya ndani yaliongezeka kutoka takribani TSh trilioni 20.59 mwaka 2020/21 hadi TSh trilioni 24.40 mwaka 2021/22. Mwaka uliofuata, 2022/23, mapato ya ndani yalifikia takribani TSh trilioni 26.242. Haya ni mabadiliko yanayoonyesha kuimarika kwa uwezo wa Serikali wa kukusanya rasilimali za ndani.

Muhimu zaidi, utekelezaji haukuishia kwenye ongezeko la makusanyo. Mwelekeo wa Serikali ulihusisha pia kuimarisha mifumo ya ukusanyaji, kuongeza uzingatiaji wa sheria za kodi, matumizi ya mifumo ya kidijitali na kuboresha mazingira ya biashara na uwekezaji. Benki Kuu, kwa mfano, iliripoti kwamba katika Juni 2022 makusanyo ya mapato ya ndani yalifikia TSh bilioni 2,522.5, sawa na asilimia 106.5 ya lengo la mwezi, huku makusanyo ya kodi yakifikia TSh bilioni 2,073.5.

Hapa ndipo kauli ya Rais inapata maana ya kiutendaji: kuinua uchumi kulihitaji uzalishaji; uzalishaji ulihitaji mazingira wezeshi; na Serikali ilihitaji mapato ya ndani ili kuendeleza huduma na uwekezaji wa umma. Msururu huu uliifanya dhana ya “kodi kwa maendeleo” kuwa sehemu ya ujenzi wa uwezo wa Taifa, badala ya kuiona kodi kama jambo la ukusanyaji pekee.

Kodi Kama Nguzo ya Uwezo wa Taifa Kujijenga Kutoka Ndani

Athari ya kwanza ya mwelekeo huu ni kuimarika kwa uwezo wa Serikali wa kutengeneza rasilimali za ndani. Taifa lenye uwezo mkubwa wa kukusanya mapato yake lina nafasi pana zaidi ya kupanga na kutekeleza sera bila kutegemea kwa kiwango kikubwa vyanzo vya nje.

Kwa wananchi, mnyororo wa kodi na maendeleo una maana pale mapato yanaporejea kwenye uchumi kupitia huduma na uwekezaji wa umma. Bajeti ya 2024/25, kwa mfano, ilitenga fedha kwa miradi na maeneo ya maendeleo yakiwemo SGR, REA, elimu na ufadhili wa elimu ya juu. Hivyo, mjadala wa kulipa kodi unaunganishwa moja kwa moja na uwezo wa Taifa kugharamia mahitaji ya muda mrefu.

Kwa wafanyabiashara na wawekezaji, ongezeko la mapato linahitaji kwenda sambamba na mazingira bora ya biashara, mifumo rahisi ya kodi na utawala unaoaminika. Ndiyo maana mwelekeo wa Serikali haukuwa ukusanyaji pekee; ulijumuisha pia maboresho ya mifumo, matumizi ya teknolojia, uzingatiaji wa sheria na juhudi za kuboresha mazingira ya biashara na uwekezaji.

Kwa mtazamo wa uchumi mpana, matokeo yanaonyesha kuongezeka kwa nafasi ya mapato ya ndani ndani ya mfumo wa fedha za Serikali. Wizara ya Fedha inaonyesha uwiano wa mapato ya ndani kwa GDP ulipanda kutoka asilimia 13.7 mwaka 2020/21 hadi asilimia 16.1 mwaka 2024/25. Hii ni hatua muhimu katika kujenga uwezo wa kifedha wa Taifa.