Mkusanyiko kamili wa nukuu, kauli na maono ya Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan katika mwaka 2025
NUKUU ZA SAMIA
25 / ARCHIVE
Nukuu ya Rais Samia
“Nataka niwahakikishie kwamba Serikali itachochea
upatikanaji wa fursa za kiuchumi na kujenga matumaini
kwa vijana, Wanawake, makundi ya wenye ulemavu,
na hata wazee kuanzia mijini mpaka vijijini.”
— Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania,
Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan
Hotuba ya Kufungua Rasmi Bunge la 13 la Jamhuri ya
Muungano wa Tanzania · Dodoma · 14 Novemba 2025
Uchambuzi
Kauli ya Uongozi Inayoweka Uchumi wa Fursa
Katikati ya Ustawi wa Watanzania
Kauli hii ya Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan
ina uzito mkubwa katika muktadha wa mwaka 2025 kwa
sababu inaweka wazi kwamba hatua inayofuata katika
safari ya maendeleo ya Tanzania siyo tu kuongeza ukuaji
wa uchumi, bali kuhakikisha ukuaji huo
unafungua milango ya fursa kwa wananchi wa
makundi na maeneo mbalimbali. Hapa, uchumi
hauonekani kama takwimu ya Serikali pekee; unaeleweka
kama mfumo unaopaswa kuzalisha matumaini, kipato,
uwezo wa kujitegemea na nafasi ya kushiriki katika
maendeleo ya taifa.
Maneno aliyosisitiza Rais Samia yanabeba dhana ya
maendeleo jumuishi. Vijana, wanawake,
watu wenye ulemavu na wazee wametajwa kwa makusudi.
Hii inaonyesha mtazamo wa uongozi unaokataa maendeleo
kubaki katika mikono ya kundi dogo, mijini pekee au
sekta chache za uchumi. Dira inayojitokeza ni Tanzania
ambayo fursa za uzalishaji, ajira, ujuzi, biashara,
fedha na uwekezaji zinafika kwa wananchi katika
mazingira yao halisi.
Katika kipindi ambacho Tanzania inaendelea kukua
kiuchumi, changamoto kubwa ya maendeleo ya kisasa
imekuwa kuhakikisha ukuaji wa uchumi unatafsirika kuwa
fursa pana za wananchi. Ndiyo maana kauli ya Dr. Samia
inapaswa kusomwa kama mwongozo wa kisera wa
kuunganisha ukuaji wa uchumi na ushiriki wa wananchi
katika uchumi huo. Ukuaji bila fursa unaweza
kuongeza ukubwa wa uchumi; lakini ukuaji unaofungua
milango kwa watu wengi hujenga taifa lenye uthabiti,
matumaini na uwezo mpana wa kuzalisha.
Ujumbe huu pia una maana ya kisiasa na kitaifa.
Rais wa nchi anapozungumzia “kujenga matumaini,”
anagusa zaidi ya suala la fedha. Matumaini ya taifa
hujengwa pale mwananchi anapoona njia ya kupata elimu
yenye manufaa, ujuzi unaohitajika sokoni, mtaji,
ajira, biashara au mazingira yanayomruhusu kutumia
uwezo wake. Kwa mtazamo huu, Mheshimiwa Rais Samia
aliweka wajibu mkubwa kwa Serikali: kutengeneza
mazingira ambayo wananchi hawasubiri maendeleo
yawafikie, bali wanawezeshwa kuyashiriki na
kuyazalisha wenyewe.
Wazo Kuu
Tanzania yenye ustawi haiwezi kujengwa kwa ukuaji wa
uchumi pekee; lazima ukuaji huo ugeuzwe kuwa fursa
zinazofikika, matumaini yanayoonekana na uwezo wa
wananchi wengi kushiriki moja kwa moja katika
uzalishaji na maendeleo ya taifa.
Kutoka Kauli Hadi Matokeo
14 NOVEMBA 2025
Kauli ya Rais na Dira ya Uchumi Jumuishi
Katika hotuba ya kufungua Bunge la 13, Rais Samia
aliahidi Serikali kuchochea upatikanaji wa fursa za
kiuchumi na kujenga matumaini kwa vijana, wanawake,
watu wenye ulemavu na wazee, kuanzia mijini mpaka
vijijini.
MWISHO WA 2025
Dira Yaweka Wananchi Katikati ya Ukuaji
Mwelekeo wa sera uliendelea kuelekea kuunganisha
ukuaji wa uchumi na uwezeshaji wa wananchi kupitia
maendeleo ya ujuzi, ajira, uzalishaji, sekta binafsi,
ujumuishaji wa wanawake na vijana pamoja na mifumo
ya hifadhi ya jamii yenye tija.
2025
Uchumi Unaendelea Kupanuka
Takwimu za World Bank zinaonyesha uchumi wa Tanzania
ulikua kwa asilimia 5.9 mwaka 2025. Ukuaji huo
uliendelea kuweka msingi mpana wa uwekezaji,
biashara na shughuli za uzalishaji ambazo ni muhimu
katika kupanua fursa za kiuchumi kwa wananchi.
31 MACHI 2026
Uwekezaji Mkubwa Katika Ujuzi, Ajira na Ustahimilivu
World Bank iliidhinisha programu mbili kubwa kwa
Tanzania: ESPJ-II yenye thamani ya dola milioni 300
kwa ajili ya ujuzi na ajira, na PSSN III yenye thamani
ya dola milioni 250 kwa ajili ya fursa za kipato,
hifadhi ya jamii na ustahimilivu wa kaya.
2026 NA KUENDELEA
Fursa Zinaelekezwa Kwa Makundi na Wananchi Wengi
ESPJ-II inalenga kunufaisha takriban Watanzania
milioni moja, huku angalau asilimia 45 wakiwa
wanawake. PSSN III inalenga watu takriban milioni
2.2 kupitia mifumo ya kipato, kazi za umma,
ujasiriamali, mafunzo na uwezeshaji wa kaya.
Matokeo na Mafanikio ya Utekelezaji
Mlolongo wa utekelezaji unaonyesha mwelekeo wa wazi:
kutoka kwenye kauli ya kujenga matumaini kupitia fursa
za kiuchumi hadi kwenye uwekezaji katika ujuzi, ajira,
uzalishaji na mifumo ya kuwawezesha wananchi kushiriki
kwa tija katika uchumi. Matokeo haya yanaonyesha
namna dira ya maendeleo jumuishi inavyoendelea
kutafsiriwa katika sera, programu na uwekezaji.
01 · ASILIMIA 5.9
Ukuaji wa Uchumi wa Tanzania Mwaka 2025
World Bank inaonyesha Tanzania ilifikia ukuaji wa
uchumi wa asilimia 5.9 mwaka 2025. Ukuaji huu
uliimarisha mazingira ya kupanuka kwa shughuli za
uzalishaji, biashara, huduma na uwekezaji, ambazo
ndizo msingi wa kutengeneza fursa mpya za kiuchumi.
02 · WATU MILIONI 1
Mpango wa Ujuzi na Ajira kwa Watanzania
ESPJ-II inalenga kunufaisha takriban Watanzania
milioni moja kwa kuongeza ujuzi unaohitajika
katika soko la ajira na kuimarisha njia za kupata
ajira zenye tija katika sekta muhimu za uchumi.
03 · ZAIDI YA 656,000
Njia Mpya na Bora za Ajira
Programu ya ESPJ-II inatarajiwa kusaidia zaidi ya
wahitimu 656,000 kupata ajira mpya au kuboresha
ajira walizonazo. Hili linaipa nguvu dhana ya
kuunganisha elimu na ujuzi na mahitaji halisi ya
uchumi.
04 · ANGALAU 45% WANAWAKE
Wanawake Wamewekwa Katikati ya Uwezeshaji
ESPJ-II inalenga kuhakikisha angalau asilimia 45
ya wanufaika ni wanawake. Hii inaweka usawa wa
kijinsia ndani ya utekelezaji wa sera za ujuzi na
ajira badala ya kuuacha kama dhamira ya jumla.
05 · WATU MILIONI 2.2
Hifadhi ya Jamii Inageuzwa kuwa Njia ya Uzalishaji
PSSN III inalenga kuwafikia takriban watu milioni
2.2 kupitia ruzuku zenye tija, kazi za umma,
mafunzo, akiba na njia za kujenga uwezo wa kaya
kuzalisha kipato na kustahimili mishtuko ya kiuchumi.
06 · VIJANA 10,000
Uwezeshaji wa Vijana Katika Kipato na Ujuzi
PSSN III inajumuisha mpango wa kuboresha ujuzi na
fursa za uzalishaji wa kipato kwa vijana 10,000,
sambamba na mafunzo, ushauri na kuunganisha
wanufaika na njia za kiuchumi.
07 · SEKTA BINAFSI
Ujuzi Unaelekezwa Kwenye Mahitaji ya Uchumi
ESPJ-II inalenga kuoanisha takriban asilimia 80 ya
programu za kati na za juu za kiufundi zinazolengwa
na mahitaji ya viwanda na sekta za uzalishaji,
hivyo kupunguza pengo kati ya elimu na soko la kazi.
08 · MIJINI HADI VIJIJINI
Maendeleo Yanatazamwa kwa Upana wa Kijiografia
Kauli ya Rais ilisisitiza wananchi wa mijini na
vijijini. Hii inaipa sera ya fursa za kiuchumi
wajibu wa kupunguza pengo la maeneo na kuunganisha
miundombinu, ujuzi, masoko, fedha na uzalishaji
katika sehemu mbalimbali za Tanzania.
Uzito wa Kitaifa
Kutoka Ukuaji wa Uchumi Kwenda Uchumi Unaoshirikisha
Wananchi Katika Uzalishaji na Mafanikio
Dira inayobebwa na kauli ya Mheshimiwa Rais Samia
ina umuhimu mkubwa katika historia ya maendeleo ya
Tanzania kwa sababu inaelekeza mjadala kutoka swali
la “uchumi unakua kwa kiasi gani?” kwenda swali pana
zaidi la “nani anapata nafasi ya kushiriki
katika uchumi unaokua?” Huu ni mabadiliko
muhimu katika fikra za maendeleo. Taifa lenye watu
wengi vijana linahitaji siyo ukuaji wa kawaida pekee,
bali ukuaji unaozalisha njia za ajira, biashara,
ubunifu, maarifa na uwekezaji.
Kwa vijana, utekelezaji wa mtazamo huu unamaanisha
kuongezeka kwa msisitizo wa ujuzi unaolingana na soko,
ajira na kujiajiri. Kwa wanawake, maana yake ni
kupanua ushiriki katika uchumi na kuondoa vikwazo
vinavyoweza kuwazuia kutumia uwezo wao wa uzalishaji.
Kwa watu wenye ulemavu, ujumbe unaweka msingi wa
maendeleo yanayotambua ujumuishaji kama haki ya
kiuchumi na kijamii. Kwa wazee, unakumbusha kwamba
utu wa maendeleo hauishii katika uzalishaji wa nguvu
kazi pekee bali unahusisha usalama, hifadhi na
ustahimilivu wa maisha.
Kiuchumi, matokeo ya sera zinazopanua fursa yanaweza
kuimarisha soko la ndani, kuongeza tija, kupanua
wigo wa walipa kodi, kuchochea biashara ndogo na za
kati na kuifanya sekta binafsi kupata nguvu kazi yenye
ujuzi unaohitajika. Ndiyo maana uwekezaji katika
ujuzi, miundombinu, hifadhi ya jamii yenye tija na
mazingira ya biashara si maeneo yaliyotengana;
ni sehemu za mfumo mmoja wa kujenga wananchi
wenye uwezo wa kushiriki katika uchumi.
Kwa taifa, kauli hii inaweka msingi wa Tanzania yenye
ustawi zaidi: Tanzania ambayo maendeleo hayapimwi kwa
majengo, barabara au ukubwa wa Pato la Taifa pekee,
bali pia kwa uwezo wa mwananchi wa kawaida kupata
nafasi ya kubadilisha maisha yake kupitia kazi,
maarifa, biashara, uzalishaji na huduma za umma.
Hapo ndipo uzito wa uongozi wa Dr. Samia unaonekana:
kuunganisha sera za uchumi na maisha halisi
ya wananchi.
Falsafa ya Rais Samia
Maendeleo yenye hadhi ya taifa hujengwa pale Serikali
inapogeuza ukuaji kuwa fursa zinazowafikia wananchi
wote, na matumaini kuwa uwezo wa kujitegemea,
kuzalisha na kushiriki kikamilifu katika uchumi.
Taarifa za Nukuu
Mtoa Kauli
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania,
Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan
Tarehe
14 Novemba 2025
Mahali
Dodoma, Tanzania
Tukio
Ufunguzi Rasmi wa Bunge la 13 la
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Uchumi jumuishi unaopanua fursa za wananchi
katika maeneo na makundi mbalimbali ya jamii
Hatua Muhimu
ESPJ-II · PSSN III · Ujuzi wa Ajira ·
Uwezeshaji wa Kipato · Hifadhi ya Jamii yenye Tija
Takwimu Muhimu
Ukuaji wa uchumi 5.9% mwaka 2025 ·
Wanufaika milioni 1 · Watu milioni 2.2 ·
Zaidi ya wahitimu 656,000 kulengwa kupata
ajira mpya au zilizoboreshwa
Mada Zinazohusiana
Fursa za Kiuchumi
Vijana
Wanawake
Watu Wenye Ulemavu
Wazee
Ajira
Uwezeshaji
Uchumi Jumuishi
Ujuzi
Tanzania yenye Ustawi
Chanzo na Uthibitisho
Chanzo cha nukuu:
Hotuba ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania,
Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, wakati wa
Kufungua Rasmi Bunge la 13 la Jamhuri ya Muungano wa
Tanzania, Dodoma, tarehe 14 Novemba 2025.
Ukuaji wa uchumi:
Takwimu za World Bank zinaonyesha uchumi wa Tanzania
ulikua kwa asilimia 5.9 mwaka 2025, ukiendelea
kuonyesha mazingira ya ukuaji wa shughuli za uzalishaji,
uwekezaji na huduma.
Ujuzi na ajira:
Tarehe 31 Machi 2026, World Bank iliidhinisha
Tanzania Second Education and Skills for Productive
Jobs Program (ESPJ-II) yenye thamani ya dola
milioni 300. Programu inalenga kunufaisha takriban
Watanzania milioni moja, angalau asilimia 45 wakiwa
wanawake, na kusaidia zaidi ya wahitimu 656,000 kupata
ajira mpya au kuboresha ajira walizonazo.
Fursa za kipato na ustahimilivu:
Tanzania Productive Social Safety Net III (PSSN III)
yenye thamani ya dola milioni 250 inalenga kuwafikia
takriban watu milioni 2.2 kupitia hifadhi ya jamii
yenye tija, kazi za umma, mafunzo, akiba, uwezeshaji
wa kipato na mifumo ya kuongeza ustahimilivu wa kaya.
Chanzo kikuu cha ushahidi:
Ofisi ya Rais — Ikulu Tanzania; Bunge la Tanzania;
World Bank Tanzania Economic Update; World Bank taarifa
ya ESPJ-II na PSSN III kuhusu ujuzi, ajira na hifadhi
ya jamii nchini Tanzania.
