Kumbukumbu ya Maktaba

Wasifu wa Dkt. Samia Suluhu Hassan unapaswa kusomwa si kwa kuanzia mwaka 2021 pekee, bali kwa kufuatilia mnyororo mzima wa maisha yake ya elimu, utumishi, siasa na uongozi. Hapo ndipo maana ya kauli, maamuzi na hatua zake za baadaye inapopatikana kwa usahihi.

Maktaba ya Nukuu za Samia inaweza kutumika sambamba na wasifu huu kama hifadhi ya kauli zake katika nyakati mbalimbali—ikiwa na tarehe, mahali, tukio, muktadha na chanzo—ili msomaji aweze kwenda kutoka historia ya kiongozi → kauli → hatua → muktadha wa wakati.

KUTOKA MAKAMU WA RAIS HADI IKULU — 2021 NA KUJENGWA KWA MWELEKEO MPYA

Kufikia Machi 2021, Samia Suluhu Hassan hakuwa mgeni katika uongozi wa taifa. Alikuwa tayari amepitia hatua mbalimbali za kisiasa na kiutendaji: uongozi Zanzibar, Bunge la Jamhuri ya Muungano, Wizara ya Nchi katika Ofisi ya Makamu wa Rais, Bunge Maalum la Katiba na hatimaye nafasi ya Makamu wa Rais kuanzia mwaka 2015.

Lakini 17–19 Machi 2021 kulibadilisha uzito wa historia hiyo.

Baada ya kifo cha Rais John Pombe Magufuli tarehe 17 Machi 2021, Samia, akiwa Makamu wa Rais, aliingia katika nafasi ya urithi wa kikatiba na kuapishwa kuwa Rais tarehe 19 Machi 2021. Kwa kufanya hivyo, Tanzania iliingia katika hatua mpya ya historia yake: mwanamke alikuwa amefikia kilele cha uongozi wa Jamhuri ya Muungano.

Urais huo ulikuja katika mazingira magumu. Nchi ilikuwa bado inakabiliana na athari za janga la COVID-19, wakati huo huo ikihitaji kuendeleza uchumi, uwekezaji, huduma za jamii na miradi mikubwa ya maendeleo. Kwa hiyo, changamoto ya kwanza ya uongozi mpya haikuwa tu kubadilisha mtindo wa uongozi; ilikuwa kuamua namna ya kuendesha nchi katika mazingira yaliyokuwa tayari yamebadilika kitaifa na kimataifa.

COVID-19 na mwanzo wa mabadiliko ya sera

Moja ya mabadiliko yaliyoonekana mapema katika utawala mpya ilikuwa namna Tanzania ilivyoshughulikia COVID-19.

Serikali iliunda kamati ya wataalamu kuhusu mwitikio wa COVID-19 na baadaye Tanzania ikaanza tena kuripoti taarifa za COVID-19 kwa Shirika la Afya Duniani. Serikali pia ilianzisha kampeni ya chanjo; Rais Samia alichanjwa hadharani mwezi Agosti 2021. World Bank imeeleza hatua hizo kama sehemu ya mabadiliko ya mwitikio wa Tanzania dhidi ya janga hilo.

Hapa ndipo kipengele muhimu cha uongozi wa Samia kinapoonekana: kuunganisha maamuzi ya ndani na taasisi za kimataifa.

Uongozi wake ulianza kujenga upya ushirikiano na taasisi za maendeleo, washirika wa kimataifa na sekta binafsi. Katika mazungumzo yake na World Bank mwaka 2021, ajenda iliyojadiliwa ilihusisha chanjo, mazingira ya biashara, ukuaji unaoongozwa na sekta binafsi, umeme, makazi, miundombinu ya kidijitali na uwazi wa deni.

Hivyo, mwanzo wa urais wake unaweza kueleweka kama kipindi cha kuirejesha Tanzania katika mazingira mapana zaidi ya ushirikiano wa kimataifa, huku ikiendelea kutafuta suluhisho za ndani.

4R: Kutoka kauli hadi falsafa ya uongozi

Kadiri utawala wake ulivyoendelea, dhana ya 4R — Reconciliation, Resilience, Reforms and Rebuilding; Maridhiano, Ustahimilivu, Mageuzi na Ujenzi Upya ikawa mojawapo ya misamiati muhimu katika kueleza falsafa ya uongozi wake.

Katika hotuba yake ya mwaka 2023 kwa wafanyabiashara, Rais Samia alieleza wazi kwamba falsafa yake ya uongozi imejikita katika 4R na kwamba lengo ni kujenga uchumi wa kisasa, wenye ushindani na unaojumuisha fursa kwa wananchi.

Hii ndiyo sababu 4R haipaswi kuwasilishwa katika Maktaba ya Nukuu za Samia kama kauli mbiu pekee. Inapaswa kuhifadhiwa kama sehemu ya lugha ya kisera ya kipindi chake cha kwanza cha Urais.

Katika mtazamo wa kihistoria, 4R ilihusishwa na jitihada za kufungua mazungumzo ya kisiasa, kuimarisha mahusiano na wadau mbalimbali, kufanya mageuzi ya taasisi na kujenga mazingira ya uwekezaji.

Lakini historia yenye ubora wa kimataifa haiwezi kuishia kwenye maelezo ya mafanikio pekee. Mabadiliko hayo yalikuwa na mjadala pia. Baadhi ya hatua za awali za kufungua nafasi ya kisiasa zilitambuliwa na waangalizi wa Umoja wa Afrika, lakini AU baadaye ilisema kwamba baadhi ya mabadiliko hayo yalikuwa mafupi na kwamba mazingira ya kisiasa yalibana tena kuelekea uchaguzi wa 2025.

Hivyo, katika kutathmini 4R, rekodi ya kihistoria inahitaji kuangalia pande zote: nia iliyotangazwa, hatua zilizochukuliwa, matokeo yaliyoonekana na changamoto zilizobaki.

Uchumi: msisitizo wa uwekezaji, sekta binafsi na diplomasia ya uchumi

Katika kipindi cha Samia, diplomasia ya uchumi imekuwa sehemu inayoonekana zaidi katika mahusiano ya Tanzania na dunia.

Katika hotuba mbalimbali, Rais amekuwa akisisitiza uwekezaji, biashara, miundombinu na ushirikiano na sekta binafsi. Serikali pia ilifanya mabadiliko ya taasisi na sera yanayolenga kurahisisha mazingira ya biashara.

World Bank, katika mfumo wake mpya wa ushirikiano na Tanzania wa 2025–2029, imeweka mkazo katika maendeleo ya watu, elimu, afya, maji na usafi, pamoja na kuimarisha mazingira ya ukuaji unaoongozwa na sekta binafsi, miundombinu na sekta za uzalishaji.

Takwimu za World Bank pia zinaonyesha kwamba uchumi wa Tanzania ulikua kwa wastani unaoonekana katika kipindi hiki. Ripoti ya Februari 2025 ilikadiria ukuaji wa uchumi wa 5.4% mwaka 2024, ukichangiwa na matumizi, mauzo ya nje, uwekezaji, utalii, kilimo na miradi mikubwa ya miundombinu.

Ripoti hiyo inaonyesha pia umuhimu wa miradi kama Julius Nyerere Hydropower Project na hatua za awali za Standard Gauge Railway katika muktadha wa uwekezaji na miundombinu.

Hata hivyo, ukuaji wa uchumi haupaswi kutafsiriwa moja kwa moja kuwa ustawi sawa kwa kila Mtanzania. World Bank mwaka 2026 iliendelea kusisitiza changamoto ya kugeuza ukuaji kuwa fursa pana zaidi za ajira, ujuzi, uzalishaji na kupunguza umaskini.

Hii ndiyo tofauti kati ya wasifu wa kisiasa na wasifu wa kihistoria: wa kwanza unaweza kutaja mafanikio; wa pili lazima pia uulize matokeo yake yalifikia kwa kiwango gani wananchi.

Uwekezaji na uhusiano mpya na sekta binafsi

Moja ya mifano ya mwelekeo huo ilikuwa msisitizo wa serikali katika kupunguza urasimu na kuunganisha huduma za uwekezaji.

Mwaka 2025, Serikali ilizindua Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority (TISEZA) kama taasisi inayolenga kuunganisha huduma za uwekezaji na kuimarisha dhana ya one-stop centre. Rais Samia alieleza kwamba hatua hiyo ilikusudiwa kupunguza urasimu na kuongeza ufanisi katika kushughulikia wawekezaji.

Katika eneo hili, kauli moja inayostahili kuhifadhiwa katika Maktaba ni:

“Tumeunda Mamlaka mpya ya Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi (TISEZA) ili kuimarisha dhana ya ‘One-Stop Centre’ ya wawekezaji wote wanahudumiwa na taasisi hii kwa ufanisi mkubwa.”
— Dkt. Samia Suluhu Hassan, 2025.

Hii ni mfano mzuri wa attribution-based writing: kauli haijawasilishwi kama ukweli usio na mwandishi; inahusishwa moja kwa moja na Rais, tarehe na tukio, kisha msomaji anaweza kuifuata kwenye chanzo.

Diplomasia: Tanzania katika jukwaa la Afrika na dunia

Katika miaka ya kwanza ya Urais wake, Samia aliongeza pia mwonekano wa Tanzania katika majukwaa ya kimataifa.

Ziara, mikutano ya wakuu wa nchi, majadiliano ya biashara na mikutano ya kimataifa ilitumika kusukuma ajenda za biashara, uwekezaji, nishati, mazingira, utalii na ushirikiano wa kikanda.

Mwaka 2023, kwa mfano, Rais Samia alimkaribisha Makamu wa Rais wa Marekani Kamala Harris nchini Tanzania; ziara hiyo ilikuwa sehemu ya kuimarisha uhusiano wa Tanzania na Marekani.

Mwaka 2024, katika Mkutano wa Korea–Afrika, Samia alitumia jukwaa hilo kuzungumzia uwekezaji, biashara, maendeleo ya Afrika na nishati safi ya kupikia.

Diplomasia hiyo pia ilihusisha historia ya Tanzania kama nchi yenye nafasi ya muda mrefu katika masuala ya ukombozi wa Afrika. Mwaka 2025, katika maadhimisho ya miaka 50 ya uhuru wa Msumbiji, Samia alisisitiza urithi wa Tanzania katika mapambano ya ukombozi wa Afrika na uhusiano wa kihistoria kati ya Tanzania na Msumbiji.

Kwa hiyo, katika historia ya Urais wake, diplomasia haikuwa tu suala la kutembelea nchi nyingine; ilikuwa pia chombo cha kutafuta masoko, uwekezaji, ushirikiano na nafasi ya Tanzania katika masuala ya bara la Afrika.

Wanawake, elimu na kizazi kipya

Urais wa Samia pia uliweka uzito katika masuala ya wanawake, vijana na elimu.

World Bank imeeleza kuwa serikali yake iliondoa vikwazo vilivyowazuia baadhi ya wasichana waliopata ujauzito na akina mama vijana kuendelea na elimu rasmi.

Katika upande wa elimu ya juu, Samia Scholarship imekuwa mojawapo ya mipango iliyobeba jina la Rais na kulenga kuwawezesha wanafunzi katika taaluma za kimkakati, hususan maeneo ya sayansi, teknolojia na taaluma zinazohusishwa na uchumi wa maarifa.

Hapa ndipo jina la Samia linapoanza kuonekana si katika kumbukumbu za siasa pekee, bali pia katika miundombinu ya fursa za elimu na ujenzi wa rasilimali watu.

Kwa Maktaba ya Nukuu za Samia, hili linaweza kuwa eneo maalumu la kuunganisha:

KAULI → SERA → PROGRAMU → WANUFAIKA → MATOKEO

Badala ya kuhifadhi nukuu pekee.

2021–2025: Kipindi cha kwanza cha Urais kama historia yenye sura mbili

Kipindi cha kwanza cha Urais wa Samia kinaweza kusomwa katika mihimili kadhaa:

• Kufungua tena ushirikiano wa kimataifa
• Kusisitiza diplomasia ya uchumi
• Kuvutia uwekezaji na kuimarisha sekta binafsi
• Kupanua miradi ya miundombinu
• Kuwekeza katika elimu, afya na huduma za jamii
• Kusukuma ajenda za wanawake na vijana
• Kuweka 4R kama falsafa ya uongozi
• Kufanya mabadiliko katika mazingira ya kisiasa
• Kukabiliana na changamoto za demokrasia na ushindani wa kisiasa

Lakini sura ya mwisho ni muhimu sana kwa msomaji wa mwaka 2026.

Uchaguzi wa 29 Oktoba 2025 na changamoto ya kihistoria

Uchaguzi Mkuu wa 2025 ulikuwa tukio muhimu katika historia ya Urais wa Samia kwa sababu uliamua kuendelea kwake katika muhula mwingine, lakini pia uliibua mjadala mkubwa kuhusu mazingira ya kisiasa, ushindani wa vyama na uadilifu wa mchakato wa uchaguzi.

Ujumbe wa Waangalizi wa Umoja wa Afrika ulisema mazingira ya uchaguzi yalipunguzwa ushindani kutokana na mambo kadhaa, yakiwemo kutoshiriki kwa CHADEMA, kukamatwa na kushtakiwa kwa mwenyekiti wake Tundu Lissu, na kutohitimu kwa mgombea wa ACT-Wazalendo Luhaga Mpina. AU pia ilisema baadhi ya mageuzi ya kikatiba yaliyopendekezwa hayakuwa yametekelezwa kabla ya uchaguzi.

Katika siku ya uchaguzi, ujumbe huo uliripoti pia maandamano na vurugu katika maeneo mbalimbali pamoja na kukatika kwa intaneti, jambo lililoathiri uwezo wa waangalizi kukamilisha baadhi ya kazi zao. Katika hitimisho lake la awali, AU ilisema uchaguzi huo haukuendana na baadhi ya kanuni na viwango vya AU na kimataifa vya uchaguzi wa kidemokrasia.

Haya ni maoni ya ujumbe wa waangalizi wa AU, si hukumu ya Maktaba yenyewe.

Kwa upande mwingine, serikali ya Tanzania imeendelea kutetea uhalali wa mchakato wa uchaguzi na kusisitiza umuhimu wa amani, utulivu na utaratibu wa kikatiba. Katika hotuba ya baadaye, Rais Samia mwenyewe alikiri kwamba kulikuwa na vurugu na upotevu wa maisha baada ya uchaguzi na akazungumzia haja ya kurejesha hali ya kawaida.

Kwa hiyo, tukio la 2025 linapaswa kuhifadhiwa katika Maktaba kwa vyanzo vingi, si kwa simulizi moja.

Hapo ndipo thamani ya Maktaba ya Nukuu za Samia inapoongezeka: kuhifadhi kauli ya Rais, majibu ya taasisi, tathmini za waangalizi na muktadha wa wakati mmoja, ili mtafiti wa baadaye aweze kulinganisha vyanzo.

Kwa nini Sehemu ya Pili ni muhimu katika wasifu huu?

Kwa sababu hapa ndipo Samia Suluhu Hassan anaacha kuwa tu mtu aliyefikia Urais na kuanza kuonekana kama kiongozi anayehusishwa na kipindi maalumu katika historia ya Tanzania.

Kuanzia 2021, historia yake inaanza kuwa historia ya:

Urais → sera → miradi → diplomasia → mageuzi → mafanikio → mijadala → changamoto → matokeo.

Na ndiyo sababu Maktaba ya Nukuu za Samia inaweza kuwa kiambatisho muhimu cha wasifu huu: nukuu zinapokuwa na tarehe, mahali, tukio, chanzo na muktadha, zinageuka kutoka maneno ya hotuba kuwa vyanzo vya historia ya kisiasa na kijamii.

UTEKELEZAJI WA DIRA — UCHUMI, ELIMU, MAJI, KILIMO NA MIUNDOMBINU

Baada ya kuingia madarakani Machi 2021, uongozi wa Rais Samia Suluhu Hassan uliingia katika kipindi ambacho Tanzania ilihitaji kuendeleza shughuli za maendeleo, kurejesha kasi ya uchumi baada ya athari za COVID-19, kuvutia uwekezaji na wakati huo huo kupanua huduma za kijamii. Katika kipindi cha 2021–2025, maeneo yaliyokuwa sehemu muhimu ya ajenda hiyo yalihusisha uchumi, elimu, kilimo, maji, miundombinu, teknolojia na uwekezaji.

Tathmini ya kipindi hicho inahitaji kutenganisha sera na dhamira za uongozi na matokeo yanayoweza kupimwa kwa takwimu. Kwa mtazamo huo, rekodi za taasisi za Tanzania na mashirika ya kimataifa zinatoa picha ya mabadiliko yaliyotokea katika sekta mbalimbali.

Uchumi na mazingira ya uwekezaji

Uchumi ulikuwa mojawapo ya maeneo muhimu katika miaka ya kwanza ya urais wa Samia. Serikali iliendelea kusisitiza nafasi ya sekta binafsi, uwekezaji, utalii, biashara na miundombinu kama sehemu ya kuongeza shughuli za kiuchumi.

Kwa mujibu wa World Bank Tanzania Economic Update, uchumi wa Tanzania ulikua kwa wastani wa asilimia 5.4 mwaka 2024, huku ukuaji huo ukiungwa mkono na matumizi ya kaya na Serikali, ongezeko la mauzo ya nje, uwekezaji wa sekta ya umma na binafsi, utalii, kilimo na miradi mikubwa ya miundombinu.

Katika kipindi hicho, Serikali pia iliendelea kubadilisha namna Tanzania inavyohudumia wawekezaji. Kuanzishwa kwa Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority (TISEZA) kulilenga kuunganisha huduma za uwekezaji na kupunguza urasimu katika mchakato wa kuanzisha na kuendesha uwekezaji nchini.

Hapa ndipo falsafa ya Mageuzi ndani ya 4R ilipoonekana katika eneo la uchumi: si suala la kutangaza uwekezaji pekee, bali pia kujaribu kubadilisha mazingira ambayo mwekezaji hukutana nayo anapotaka kufanya biashara Tanzania.

Elimu: kutoka upatikanaji hadi kukuza vipaji

Elimu imekuwa moja ya maeneo ambayo yamepewa nafasi kubwa katika uongozi wa Samia. Msisitizo haukuwa katika kujenga miundombinu pekee, bali pia katika kuwafungulia vijana njia za elimu ya juu, sayansi, teknolojia na ujuzi unaohitajika katika uchumi unaobadilika.

Samia Scholarship imekuwa mojawapo ya programu zilizopewa utambulisho wa moja kwa moja wa uongozi wake. Kwa mwaka wa masomo 2024/25, nyaraka za Wizara ya Elimu zinaonyesha kuwa Serikali ilitoa ufadhili wa Samia Scholarship wenye thamani ya takribani Shilingi bilioni 7.29 kwa wanafunzi 646 wa mwaka wa kwanza, pamoja na wanafunzi wanaoendelea katika shahada ya kwanza na umahiri, hasa katika fani za Sayansi, Teknolojia, Uhandisi na Hisabati.

Programu hiyo iliendelea kupanuka. Mwaka 2025/26, miongozo rasmi ilijumuisha pia Samia Scholarship Extended (DS/AI+), ikilenga maeneo kama Data Science, Artificial Intelligence, Cybersecurity na Machine Learning.

Hadi Septemba 2026, Wizara ya Elimu ilikuwa bado ikitangaza fursa mpya chini ya Samia Scholarship Extended; miongoni mwa taarifa hizo ni wanafunzi waliopata nafasi za masomo nje ya Tanzania kupitia programu hiyo.

Kwa hiyo, katika historia ya urais wa Samia, Samia Scholarship inaweza kurekodiwa kama sehemu ya juhudi za kuunganisha elimu, vipaji, sayansi na mahitaji ya uchumi wa kesho.

Kilimo na ajira kwa vijana

Kilimo kiliendelea kuwa sekta muhimu kwa uchumi wa Tanzania na kwa maisha ya sehemu kubwa ya wananchi. Katika kipindi cha Samia, msisitizo uliwekwa zaidi katika kuongeza uzalishaji, umwagiliaji, tija na kuwavuta vijana katika kilimo cha kibiashara.

Programu ya Building a Better Tomorrow – Youth Initiative for Agribusiness (BBT-YIA) ikawa mojawapo ya majukwaa yaliyotumika kuhusisha vijana na kilimo kwa mtazamo wa biashara na mnyororo wa thamani.

Dhana iliyokuwa nyuma ya BBT ilikuwa muhimu: kijana asiangalie kilimo kama shughuli ya kujikimu pekee, bali kama eneo la uzalishaji, usindikaji, masoko, teknolojia na uwekezaji.

Hii iliendana na changamoto kubwa ya Tanzania ya kuwa na idadi kubwa ya vijana wanaohitaji ujuzi na fursa za kiuchumi. World Bank katika tathmini yake ya uchumi wa Tanzania imeendelea kusisitiza umuhimu wa kuongeza tija, mitaji, ujuzi na fursa za sekta binafsi ili ukuaji wa uchumi uwe jumuishi zaidi.

Maji: huduma ya msingi na ajenda ya kitaifa

Sekta ya maji ilikuwa eneo jingine lililopewa uzito katika kipindi cha 2021–2025.

Mwaka 2025, Wizara ya Maji iliripoti kuwa upatikanaji wa maji ulikuwa umefikia takribani asilimia 83 vijijini na asilimia 91 mijini, huku Serikali ikiweka malengo ya kufikia asilimia 85 vijijini na asilimia 95 mijini ifikapo Desemba 2025.

Katika maadhimisho ya Wiki ya Maji 2025, Rais Samia pia alitoa agizo la kuanzishwa kwa Gridi ya Maji ya Taifa, likiwa na lengo la kuongeza uhakika wa upatikanaji wa maji katika maeneo mbalimbali nchini.

Hapa, historia ya uongozi wake haipaswi kuangaliwa kupitia idadi ya miradi pekee. Maji yana maana pana zaidi kwa afya, muda wa wanawake na watoto, uzalishaji, miji, viwanda na ustawi wa kaya. Ndiyo maana sekta hii imeendelea kuwa sehemu muhimu ya mjadala wa maendeleo ya Tanzania.

Miundombinu na kuunganisha uchumi

Miundombinu ilikuwa sehemu nyingine kubwa ya utekelezaji katika kipindi hiki. Miradi ya reli ya kisasa, nishati, barabara, madaraja, viwanja vya ndege na miradi mingine ya kimkakati iliendelea kutengeneza mazingira ya kuunganisha maeneo ya uzalishaji na masoko.

World Bank ilitaja Julius Nyerere Hydropower Project na sehemu ya kwanza ya Standard Gauge Railway (SGR) miongoni mwa miradi mikubwa iliyochangia shughuli za kiuchumi mwaka 2024.

Kwa mtazamo wa maendeleo, miundombinu hii ina umuhimu zaidi ya majengo yenyewe. Reli inaweza kupunguza gharama na muda wa usafirishaji; nishati inaweza kuongeza uwezo wa uzalishaji; viwanja vya ndege vinaweza kuimarisha utalii na biashara; na barabara pamoja na madaraja huunganisha watu na masoko.

Ndiyo maana miradi ya miundombinu imekuwa moja ya alama zinazotumika kuelezea kipindi cha 2021–2025.

TEHAMA na uchumi wa kidijitali

Mageuzi ya kidijitali nayo yalizidi kuingia katika ajenda ya maendeleo. Serikali iliendelea kupanua matumizi ya mifumo ya kidijitali katika huduma za umma, biashara na mawasiliano.

Katika hatua hii, TEHAMA haikuonekana tena kama sekta ya mawasiliano pekee. Ilianza kuhusishwa zaidi na elimu, biashara, huduma za Serikali, ajira za vijana, ubunifu, usalama wa taarifa na uchumi wa kidijitali.

Mwelekeo huu uliendelea hadi mwaka 2026 kupitia mipango ya elimu inayolenga Data Science, Artificial Intelligence, Cybersecurity na Machine Learning chini ya programu za Samia Scholarship Extended.

Kati ya sera na matokeo

Katika kutathmini kipindi cha kwanza cha urais wa Samia, ni muhimu kutazama pamoja mambo mawili: kile Serikali ilichokusudia kufanya na kile kinachoonekana katika takwimu na taarifa huru.

Kwa upande mmoja, Tanzania iliendelea kuonyesha ukuaji wa uchumi, uwekezaji katika miundombinu, upanuzi wa fursa za elimu na juhudi za kuongeza huduma za maji. Kwa upande mwingine, ripoti za taasisi kama World Bank zimeendelea kuonyesha changamoto zinazohitaji kushughulikiwa, ikiwemo kuongeza ubora wa elimu, ufanisi wa matumizi ya rasilimali, mapato ya Serikali na kuhakikisha ukuaji unakuwa jumuishi na endelevu.

Kwa hiyo, historia ya kipindi hiki haiishii katika orodha ya miradi. Inahusu pia swali pana zaidi: je, mageuzi hayo yamebadilisha kwa kiwango gani maisha na fursa za wananchi? Hilo ndilo eneo ambalo takwimu, tafiti na ushahidi wa muda mrefu vinaendelea kutoa majibu.

Na katika historia ya kauli za Rais Samia, sera hizi zina nafasi ya pekee kwa sababu nyingi zilianza kama kauli, dira au agizo, kabla ya kuonekana katika programu na taasisi. Hapo ndipo Maktaba ya Nukuu za Samia inapopata umuhimu wake: kufuatilia si kauli pekee, bali pia muktadha, hatua zilizofuata na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.

2025–2026, URAIS WA AWAMU YA PILI, CHANGAMOTO NA URITHI WA UONGOZI

Mwaka 2025 uliifungulia Tanzania ukurasa mwingine katika historia ya uongozi wa Rais Samia Suluhu Hassan. Baada ya kipindi cha kwanza cha urais kilichojikita katika uchumi, miundombinu, uwekezaji, elimu, diplomasia na mageuzi ya mifumo ya Serikali, nchi iliingia katika uchaguzi mkuu wa tarehe 29 Oktoba 2025 na baadaye katika awamu mpya ya uongozi.

Kwa hiyo, mwaka 2025 hauwezi kuandikwa kama tarehe nyingine tu katika kalenda ya urais wa Samia. Ni mwaka uliounganisha mwisho wa awamu ya kwanza, uchaguzi mkuu, kuanza kwa awamu ya pili na mjadala mpana kuhusu mustakabali wa demokrasia na utawala nchini Tanzania.

Uchaguzi Mkuu wa 2025

Rais Samia aliingia katika uchaguzi wa 2025 akitafuta muhula mwingine wa uongozi. Taarifa ya awali ya African Union Election Observation Mission (AUEOM) ilieleza kuwa mazingira ya uchaguzi yalikuwa na changamoto kubwa, yakiwemo kuzuiwa au kudhoofishwa kwa ushiriki wa baadhi ya vyama vya upinzani, kutokamilika kwa baadhi ya mageuzi yaliyopendekezwa kabla ya uchaguzi, maandamano na kukatika kwa intaneti baada ya vurugu.

AU pia ilibainisha kwamba hatua kadhaa zilizochukuliwa baada ya 2021 zilikuwa zimepanua nafasi ya kisiasa mwanzoni mwa kipindi cha Samia, ikiwa ni pamoja na kulegezwa kwa baadhi ya vizuizi vya mikutano ya kisiasa na kurudi kwa baadhi ya wanasiasa waliokuwa nje ya nchi. Hata hivyo, kwa mujibu wa taarifa hiyo, mazingira hayo yalibadilika kuelekea uchaguzi wa 2025.

Haya ni masuala ambayo yanapaswa kuhifadhiwa katika historia kwa usahihi na kwa kutenganisha taarifa ya waangalizi, msimamo wa Serikali, madai ya vyama vya siasa na ushahidi mwingine unaopatikana. Kwa kufanya hivyo, historia ya urais wa Samia inaweza kusomwa bila kuacha upande wowote muhimu wa mjadala.

Kuanza kwa awamu ya pili

Baada ya uchaguzi, Samia aliendelea na urais katika awamu nyingine. Hivyo, kufikia mwaka 2026, jina lake lilikuwa limeingia katika hatua mpya ya historia ya Tanzania: kutoka kuwa rais aliyeingia madarakani mwaka 2021 kufuatia mabadiliko ya ghafla ya uongozi, hadi kuwa rais anayesimamia kipindi cha pili baada ya uchaguzi wa 2025.

Awamu hii mpya imeendelea kubeba baadhi ya ajenda zilizojengwa katika kipindi cha kwanza—ikiwemo elimu, uwekezaji, uchumi wa kidijitali, miundombinu, nishati, kilimo na maendeleo ya rasilimali watu.

Mfano unaoonekana wazi mwaka 2026 ni Samia Scholarship. Wizara ya Elimu ilitangaza fursa za mwaka wa masomo 2026/2027, huku programu ya Samia Scholarship Extended (DS/AI+) ikiendelea kuelekeza ufadhili katika maeneo mapya ya teknolojia kama Data Science na Artificial Intelligence.

Mnamo Septemba 2026, Wizara ya Elimu pia ilitangaza wanafunzi 150 wa Samia Scholarship kwenda kusoma Algeria na kundi la wanufaika 50 wa Samia Scholarship Extended DS/AI+ katika NM-AIST.

Hivyo, programu hii imeendelea kubadilika kutoka kuwa mpango wa ufadhili wa masomo hadi kuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu kujenga wataalamu wa Tanzania katika sayansi, teknolojia na uchumi wa maarifa.

Uongozi katika kipindi cha mabadiliko

Historia ya uongozi wa Samia pia ina sehemu inayohusu namna alivyoshughulikia mazingira yaliyobadilika ndani na nje ya Tanzania.

Katika miaka ya mwanzo ya urais wake, Serikali ilifanya mabadiliko katika baadhi ya maeneo ya kisiasa na kijamii. Hata hivyo, uchaguzi wa 2025 ulifungua mjadala mwingine kuhusu nafasi ya upinzani, mazingira ya uchaguzi, uhuru wa kisiasa na mageuzi ya kikatiba.

Taarifa ya awali ya AU ilitoa mapendekezo kuhusu mageuzi ya uchaguzi na ilisema kuwa baadhi ya mapendekezo ya awali hayakuwa yametekelezwa kabla ya uchaguzi wa 2025.

Kwa upande wa historia, jambo muhimu si kuficha mjadala huo wala kuufanya kuwa simulizi lote la urais wake. Ni kuuhifadhi kama sehemu moja ya picha kubwa ya kipindi cha Samia—pamoja na maendeleo ya kiuchumi, kijamii na miundombinu yaliyotokea katika kipindi hicho.

Nafasi ya Tanzania katika diplomasia

Katika kipindi cha urais wake, Samia pia alitumia diplomasia kama chombo cha kuimarisha mahusiano ya Tanzania na nchi nyingine, taasisi za kimataifa na mashirika ya kikanda.

Safari zake za kimataifa, mikutano ya viongozi na ushiriki wa Tanzania katika majukwaa ya Afrika na dunia vililenga maeneo kama biashara, uwekezaji, mabadiliko ya tabianchi, elimu, afya, usalama na ushirikiano wa kiuchumi.

Hii ilikuwa sehemu ya dhana pana ya kuifanya Tanzania ionekane zaidi kama mshiriki katika uchumi wa kikanda na kimataifa, huku ikiendelea kulinda maslahi yake ya kitaifa.

Mwanamke katika historia ya uongozi wa Tanzania

Kuna kipengele kimoja ambacho hakiwezi kutenganishwa na wasifu wa Samia Suluhu Hassan: nafasi yake kama mwanamke wa kwanza kuwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Kabla yake, wanawake walikuwa wamehudumu katika nafasi mbalimbali za juu za Serikali na siasa, lakini mwaka 2021 Samia aliingia katika nafasi ya urais na kuweka historia hiyo mpya.

Hii pia iliifanya safari yake ya kisiasa kuwa rejea katika mjadala kuhusu ushiriki wa wanawake katika uongozi. Safari yake kutoka Kizimkazi, kupitia utumishi wa umma na siasa za Zanzibar, Bunge, Serikali ya Muungano, Makamu wa Rais hadi Urais, imekuwa sehemu ya historia ya mabadiliko ya nafasi ya wanawake katika uongozi wa Tanzania.

Maisha binafsi na upande wa utu

Wasifu wa kiongozi wa nchi hauwezi kueleweka kikamilifu bila kutambua kwamba nyuma ya ofisi ya urais kuna maisha ya mtu binafsi, familia na historia ya maisha.

Samia alifunga ndoa na Hafidh Ameir Hassan mwaka 1978. Kwa miongo kadhaa, familia hiyo iliendelea kuishi kwa kiasi kikubwa nje ya mwangaza wa siasa za kila siku.

Hafidh alifariki Zanzibar tarehe 7 Septemba 2026, akiwa na umri wa miaka 80. Kifo chake kilipokelewa kwa salamu za rambirambi kutoka viongozi mbalimbali wa Tanzania, Afrika na nje ya Afrika.

Taarifa hii ni sehemu ya historia ya 2026, lakini inapaswa kuwekwa katika nafasi yake sahihi: si sehemu kuu ya urais wake, bali ni tukio la maisha binafsi lililotokea wakati akiwa bado Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Kauli zilizobeba safari

Katika safari yake ya kisiasa, baadhi ya kauli za Samia zimekuwa muhimu kwa kuelewa namna anavyojieleza kama kiongozi.

Moja ya kauli zinazoweza kuhifadhiwa katika Maktaba hii ni:

“Safari yangu katika siasa imekuwa njia ndefu na yenye tija.”

Kauli hiyo ina umuhimu zaidi inapowekwa pamoja na historia yake: kutoka utumishi wa umma, siasa za Zanzibar, Bunge, Serikali ya Muungano, Makamu wa Rais hadi Urais.

Kauli nyingine inayohusishwa na falsafa yake ya uongozi ni 4R—Maridhiano, Ustahimilivu, Mageuzi na Ujenzi Upya. Falsafa hii ilitumika kuelezea mwelekeo ambao Serikali yake ilitaka kuujenga katika kipindi cha baada ya 2021.

Ndiyo maana katika Maktaba ya Nukuu za Samia, kauli haipaswi kuhifadhiwa kama sentensi iliyotengwa na historia. Inapaswa kuhifadhiwa pamoja na tarehe, mahali, tukio, muktadha, hatua iliyofuata na matokeo yanayoweza kuthibitishwa.

Samia Suluhu Hassan katika historia ya Tanzania

Kufikia mwaka 2026, safari ya Samia Suluhu Hassan inaweza kusomwa katika hatua kadhaa zinazoungana:

Kizimkazi → Elimu → Utumishi wa Umma → Siasa Zanzibar → Bunge → Serikali ya Muungano → Makamu wa Rais → Urais 2021 → 4R → Uchumi na Uwekezaji → Elimu na Samia Scholarship → Miundombinu → Diplomasia → Uchaguzi 2025 → Awamu ya Pili → Tanzania 2026.

Mlolongo huu unaonyesha kwamba wasifu wake haujengwi na nafasi moja pekee. Ni historia ya safari ndefu ya utumishi wa umma iliyofikia kilele cha urais.

Lakini pia historia ya kisasa haiandikwi kwa mafanikio pekee. Changamoto, mijadala, ukosoaji, mageuzi ambayo hayajakamilika na matukio yenye mitazamo tofauti ni sehemu ya kumbukumbu inayopaswa kuhifadhiwa. Taarifa ya AU kuhusu uchaguzi wa 2025 ni mfano wa nyaraka ambayo watafiti wa baadaye watahitaji kuisoma pamoja na vyanzo vingine ili kuelewa kikamilifu kipindi hicho.

Hitimisho: Kutoka kwa kauli hadi kumbukumbu

Samia Suluhu Hassan anaingia katika historia ya Tanzania kama mwanamke wa kwanza kushika Urais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, lakini historia yake haiishii katika ukweli huo.

Ni historia ya mwanasiasa aliyeanzia Zanzibar, akapitia utumishi wa umma, akashika nafasi mbalimbali za kisiasa, akawa Makamu wa Rais na hatimaye Rais mwaka 2021.

Ni pia historia ya kipindi ambacho Tanzania ilikabiliwa na changamoto za afya ya umma, uchumi, ajira, elimu, miundombinu, uwekezaji, mabadiliko ya teknolojia na mijadala kuhusu demokrasia na utawala.

Na kufikia 2026, simulizi hiyo bado inaendelea.

Kwa sababu hiyo, Maktaba ya Nukuu za Samia haipaswi kuwa mkusanyiko wa sentensi pekee. Inaweza kuwa kumbukumbu inayounganisha kauli na tukio, kauli na sera, kauli na hatua, na pale ambapo data inapatikana, kauli na matokeo yanayopimika.

Hapo ndipo thamani yake ya kihistoria inapoongezeka.

Mtafiti anayesoma kauli ya mwaka 2021 anaweza kufuatilia hatua zilizofuata. Mwanafunzi anaweza kuelewa muktadha wa kauli. Mwanahabari anaweza kurejea chanzo. Na kizazi kijacho kinaweza kuona si tu alichosema Rais Samia, bali pia ni katika mazingira gani alisema, kwa nini alisema, na nini kilifuata.

Huo ndio msingi wa kumbukumbu ya uongozi inayoweza kuendelea kukua hata baada ya mwaka 2026.