Uongozi na utawala bora: Maneno ya Rais Samia

Gundua mkusanyiko wa nukuu za Rais Samia Suluhu Hassan kuhusu utawala bora. Hapa utapata hekima yake katika masuala ya uongozi, uwajibikaji na maendeleo ya nchi.

NUKUU ZA SAMIA

UONGOZI & UTAWALA BORA / ARCHIVE

Nukuu ya Rais Samia

“Nimesikiliza taarifa zilizowasilishwa na taasisi zetu, na ninaendelea kusisitiza kuwa uwajibikaji katika matumizi ya rasilimali za umma si jambo la hiari, bali ni wajibu wa msingi kwa kila kiongozi na mtumishi wa umma.”

— Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania

Wakati akipokea Ripoti za CAG, TAKUKURU na PPRA · Ikulu, Dar es Salaam · 30 Machi 2026

Uchambuzi

Kauli Inayoweka Uwajibikaji Kama Msingi wa Uongozi, Siyo Chaguo la Hiari la Mwenye Dhamana

Kauli hii ina uzito mkubwa katika falsafa ya uongozi na utawala bora kwa sababu inaweka mstari wa wazi kati ya mamlaka na wajibu. Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan anaeleza kwamba kiongozi au mtumishi wa umma hapewi nafasi ya kuchagua kama atawajibika au la; uwajibikaji ni sehemu ya msingi ya dhamana anayokabidhiwa na Taifa.

Hapa kuna tafsiri pana ya mamlaka ya umma. Fedha, mali, mikataba, miradi na rasilimali nyingine za Serikali si mali binafsi ya wanaozisimamia. Ni amana ya wananchi inayowekwa mikononi mwa taasisi na viongozi kwa madhumuni mahsusi ya maendeleo, huduma za jamii na ujenzi wa Taifa. Ndiyo maana matumizi yasiyo sahihi hayawezi kutazamwa kama kasoro ya kiutendaji pekee; yanaingia moja kwa moja katika eneo la kuvunja dhamana ya umma.

Maneno haya yalitolewa katika mazingira yenye umuhimu mkubwa: mbele ya taasisi tatu zinazogusa nguzo za msingi za uadilifu wa Serikali — Ofisi ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG), Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU), na Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA). Muunganiko huu unaonyesha mtazamo wa Rais Samia kwamba utawala bora haujengwi kwa taasisi moja, bali kwa mfumo unaounganisha ukaguzi, uzuiaji wa rushwa, usimamizi wa manunuzi na uwajibikaji wa viongozi.

Dira inayojitokeza hapa ni ya Serikali ambayo haipimi ubora wake kwa ukubwa wa bajeti au wingi wa miradi pekee, bali pia kwa uwezo wa kuhakikisha kila shilingi ya umma inapata matumizi yanayokusudiwa. Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan anasisitiza kwamba maendeleo yenye uhalali wa kudumu lazima yajengwe juu ya nidhamu ya matumizi, uwazi wa maamuzi, ufuatiliaji wa taasisi na uwajibikaji wa wale wanaopewa mamlaka.

Kwa mtazamo wa kitaifa, hii ni kauli ya kujenga utamaduni wa utumishi wa umma unaotambua kuwa cheo hakimpi mtu kinga dhidi ya uwajibikaji. Kadiri mamlaka yanavyokuwa makubwa, ndivyo wajibu wa kutoa hesabu unavyokuwa mkubwa. Hiyo ndiyo hoja ya msingi inayobebwa na kauli ya Rais Samia: mamlaka ya kuamua kuhusu rasilimali za umma lazima yaambatane na wajibu wa kueleza, kuthibitisha na kuwajibika kwa matokeo ya maamuzi hayo.

Wazo Kuu

Uongozi wenye mamlaka ya kutumia rasilimali za wananchi lazima uwe na wajibu usiojadilika wa kutoa hesabu, kulinda uadilifu na kuhakikisha kila uamuzi wa umma unatumikia maendeleo ya Taifa.

Kutoka Kauli Hadi Matokeo

30 MACHI 2026

KAULI — Uwajibikaji Watangazwa Kuwa Wajibu wa Lazima

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, akipokea Ripoti za CAG, TAKUKURU na PPRA Ikulu Dar es Salaam, alisisitiza kwamba uwajibikaji katika matumizi ya rasilimali za umma si jambo la hiari, bali ni wajibu wa msingi kwa kila kiongozi na mtumishi wa umma.

30 MACHI 2026

DIRA — Kuimarisha Mfumo wa Uwajibikaji wa Serikali

Dira iliyowekwa ilikuwa kuunganisha matumizi ya fedha za umma na uwazi, uadilifu, ufuatiliaji na thamani halisi ya fedha. Taasisi za ukaguzi, mapambano dhidi ya rushwa na usimamizi wa manunuzi zilipewa uzito kama sehemu za mfumo mmoja wa kulinda dhamana ya wananchi.

30 MACHI 2026

HATUA — Kusisitiza Uzingatiaji wa Taratibu na Sheria

Katika tukio hilo, Rais Samia aliwataka viongozi wa taasisi za umma kuzingatia kikamilifu taratibu za ununuzi wa umma ili kulinda fedha za wananchi na kuhakikisha zinatumika kwa madhumuni yaliyokusudiwa. PPRA pia ilipewa msisitizo wa kuimarisha uwazi na uwajibikaji katika mfumo wa manunuzi.

MWAKA WA FEDHA 2024/25

UTEKELEZAJI — Taasisi za Uwajibikaji Zinaendelea Kufanya Kazi

Mfumo wa ukaguzi wa Serikali uliendelea kutoa ripoti za ukaguzi wa Serikali Kuu, TAMISEMI, miradi ya maendeleo, mashirika ya umma, ukaguzi wa ufanisi na mifumo ya TEHAMA. Wakati huo huo, PPRA iliendelea kusimamia tathmini ya utendaji wa ununuzi wa umma na matumizi ya mifumo ya kidijitali.

2024/25 – 2026

MATOKEO — Ufuatiliaji wa Mapendekezo na Ulinzi wa Fedha za Umma

Ripoti ya ufuatiliaji ya CAG ya mwaka 2024/25 ilipitia utekelezaji wa mapendekezo 158 yaliyotolewa kwa taasisi 24 za Serikali katika ripoti 13 za ukaguzi wa ufanisi. Kwa upande wa ununuzi wa umma, PPRA iliripoti kuwa matumizi ya mfumo wa NeST yaliwezesha uokoaji wa zaidi ya TSh bilioni 13.5 katika mchakato wa manunuzi ya umma.

ATHARI YA MUDA MREFU

ATHARI — Kuimarika kwa Utawala Bora na Uaminifu wa Umma

Uwajibikaji unapogeuzwa kuwa kanuni ya lazima, Serikali hujenga uwezo mkubwa wa kupunguza mianya ya matumizi yasiyo sahihi, kuongeza thamani ya fedha za umma na kuimarisha imani ya wananchi kwamba rasilimali za Taifa zinasimamiwa kwa niaba yao.

Matokeo na Mafanikio ya Mwelekeo wa Uwajibikaji

Matokeo ya kauli ya uongozi hayapaswi kupimwa kwa maneno pekee. Katika mazingira ya utawala bora, ushahidi unaonekana katika kuendelea kufanya kazi kwa taasisi za ukaguzi na usimamizi, kufuatiliwa kwa mapendekezo, matumizi ya mifumo ya uwazi na hatua zinazolenga kuongeza thamani ya fedha za umma.

01 · TAASISI 3

Nguzo Tatu za Uwajibikaji Zinafanya Kazi kwa Pamoja

CAG, TAKUKURU na PPRA zinawakilisha maeneo tofauti lakini yanayokamilishana: ukaguzi wa matumizi ya umma, mapambano dhidi ya rushwa na usimamizi wa ununuzi. Kupokea taarifa zao kwa pamoja katika ngazi ya Rais kunaweka uwajibikaji katika kitovu cha uongozi wa Taifa.

02 · MAPENDEKEZO 158

Ufuatiliaji wa Mapendekezo ya Ukaguzi

Ripoti ya ufuatiliaji ya CAG kwa mwaka 2024/25 ilichambua utekelezaji wa mapendekezo 158 yaliyotolewa kwa taasisi 24 za Serikali katika ripoti 13 za ukaguzi wa ufanisi. Hii inaonyesha umuhimu wa kuhamisha ukaguzi kutoka hatua ya kubaini tatizo hadi hatua ya kufuatilia marekebisho.

03 · TAASISI 24

Uwajibikaji Unafikia Sehemu Nyingi za Serikali

Taasisi 24 zilihusishwa katika ufuatiliaji wa utekelezaji wa mapendekezo ya ukaguzi wa ufanisi. Hii inaonyesha kwamba uwajibikaji wa matumizi na utekelezaji wa sera si jukumu la wizara moja, bali ni wajibu unaovuka sekta mbalimbali za utawala wa umma.

04 · TSH BILIONI 13.5+

Uokoaji Kupitia Mfumo wa NeST

PPRA iliripoti kuwa mfumo wa National e-Procurement System of Tanzania (NeST) uliwezesha uokoaji wa zaidi ya TSh bilioni 13.5. Haya ni matokeo yanayoonyesha jinsi teknolojia, ushindani na uwazi vinavyoweza kuongeza thamani ya fedha za umma katika manunuzi.

05 · NE-ST

Teknolojia Kama Chombo cha Uwajibikaji

Matumizi ya mfumo wa kidijitali wa ununuzi yanaweka kumbukumbu za michakato, kupunguza utegemezi wa taratibu zisizo wazi na kuongeza uwezo wa kufuatilia maamuzi ya ununuzi. Uwajibikaji wa kisasa unahitaji pia miundombinu inayorahisisha uthibitisho wa kile kilichofanyika.

06 · UKAGUZI MPANA

Mfumo wa Ukaguzi Unaangalia Zaidi ya Hesabu

Ripoti rasmi za CAG kwa mwaka 2024/25 zilihusisha Serikali Kuu, TAMISEMI, miradi ya maendeleo, mashirika ya umma, ukaguzi wa ufanisi na mifumo ya TEHAMA. Hii inaonyesha kwamba uwajibikaji wa umma unahusu fedha, matokeo, mifumo na ubora wa utekelezaji wa huduma.

07 · THAMANI YA FEDHA

Msisitizo wa Value for Money

Kauli ya Mhe. Samia Suluhu Hassan inaelekeza mjadala kutoka matumizi ya fedha pekee kwenda kwenye swali kubwa zaidi: Je, rasilimali zilizotumika zimezalisha matokeo yaliyotarajiwa? Hii ndiyo nguzo muhimu ya usimamizi wa kisasa wa fedha na miradi ya umma.

08 · WANANCHI & TAIFA

Ulinzi wa Dhamana ya Wananchi

Athari kubwa ya uwajibikaji ni kulinda uwezo wa Taifa kubadilisha mapato ya umma kuwa huduma, miundombinu na maendeleo. Kila fedha inayookolewa, matumizi yanayorekebishwa au mchakato unaowekwa wazi huongeza nafasi ya rasilimali kuwafikia wananchi kwa manufaa yaliyokusudiwa.

Uzito wa Kitaifa

Kutoka Uwajibikaji wa Kisheria Hadi Utamaduni wa Uongozi Unaolinda Dhamana ya Wananchi

Kwa mtazamo wa utawala bora, kauli ya Rais Samia inakwenda mbali zaidi ya kusisitiza kufuata sheria. Inajenga dhana kwamba uwajibikaji lazima uwe utamaduni wa uongozi. Sheria inaweza kuelekeza wajibu, lakini matokeo ya kudumu hutokana na viongozi na watumishi wa umma wanaotambua kwa ndani kwamba mamlaka waliyonayo yanatokana na dhamana ya wananchi na hivyo hayawezi kutenganishwa na wajibu wa kutoa hesabu.

Hii ndiyo sababu tukio la kupokea ripoti za CAG, TAKUKURU na PPRA lina uzito wa kimkakati. Taasisi hizi hutoa mfumo wa checks and balances katika usimamizi wa rasilimali za umma. CAG huangalia matumizi na mifumo ya uwajibikaji; TAKUKURU inapambana na mianya ya rushwa na ukiukwaji wa uadilifu; PPRA inasimamia eneo nyeti la manunuzi ya umma ambako kiasi kikubwa cha fedha za Serikali hupitia.

Chini ya mtazamo wa Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, taasisi hizi hazipaswi kuonekana kama watazamaji wa pembeni wanaotoa ripoti kwa ajili ya kumbukumbu. Taarifa zao zinapaswa kuwa nyenzo za kurekebisha mifumo, kuwawajibisha wenye dhamana na kuboresha maamuzi ya Serikali. Hapo ndipo ripoti inapogeuka kuwa chombo cha mageuzi badala ya kuwa nyaraka inayowekwa kwenye makabati.

Athari kwa wananchi ni ya moja kwa moja. Serikali yenye nidhamu ya matumizi ina uwezo mkubwa wa kuelekeza rasilimali kwenye shule, hospitali, maji, barabara, nishati na huduma nyingine. Kwa uchumi, uwazi na uadilifu huimarisha mazingira ya uwekezaji kwa sababu taasisi zenye mifumo ya kuaminika hupunguza kutokuwa na uhakika katika maamuzi ya kiuchumi.

Kwa Taifa, msimamo huu unajenga hadhi ya uongozi unaotambua kwamba maendeleo hayapimwi tu kwa kile kinachojengwa, bali pia kwa namna rasilimali zilivyopatikana, zilivyosimamiwa na kama wananchi wamepata thamani inayolingana na fedha zao. Huo ndio msingi wa maendeleo yenye uadilifu, ufanisi na uwezo wa kudumu.

Falsafa ya Rais Samia

Mamlaka ya umma hupata uhalali wake kwa kuwajibika kwa wananchi; kila rasilimali ilisimamiwe kwa uadilifu, uwazi, nidhamu na matokeo yanayoonekana katika maisha ya Taifa.

Taarifa za Nukuu

Mtoa Kauli

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan

Tarehe

30 Machi 2026

Mahali

Ikulu, Dar es Salaam, Tanzania

Tukio

Kupokea Ripoti za CAG, TAKUKURU na PPRA

Kategoria

Uongozi · Utawala Bora · Uwajibikaji · Uadilifu wa Umma

Taasisi Husika

CAG · TAKUKURU · PPRA

Hatua Muhimu

Kusisitiza uzingatiaji wa taratibu za ununuzi, ufuatiliaji wa mapendekezo ya ukaguzi na kuimarisha uwajibikaji wa taasisi za umma

Takwimu Muhimu

Mapendekezo 158 yaliyofuatiliwa katika taasisi 24 · Zaidi ya TSh bilioni 13.5 ziliripotiwa kuokolewa kupitia mfumo wa NeST

Mada Zinazohusiana

Uongozi Utawala Bora Uwajibikaji Uadilifu Rasilimali za Umma CAG TAKUKURU PPRA Manunuzi ya Umma Value for Money NeST Uwazi wa Serikali

Chanzo na Uthibitisho

Chanzo cha nukuu: Hotuba na maelekezo ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, wakati akipokea Ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG), Taarifa ya TAKUKURU na Taarifa ya Utendaji wa Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Ikulu Dar es Salaam, 30 Machi 2026.

Uthibitisho wa tukio: Taarifa rasmi za Ikulu zinaonyesha kuwa tarehe 30 Machi 2026 Rais Samia alipokea Ripoti za CAG, TAKUKURU na PPRA katika Ikulu ya Dar es Salaam.

Uwajibikaji katika ununuzi wa umma: PPRA iliripoti tarehe 30 Machi 2026 kwamba Rais Samia alisisitiza viongozi wa taasisi za umma kuzingatia taratibu za ununuzi ili kulinda fedha za umma na kuhakikisha zinatumika kwa madhumuni yaliyokusudiwa.

Matokeo ya NeST: PPRA iliripoti kuwa mfumo wa National e-Procurement System of Tanzania (NeST) uliwezesha uokoaji wa zaidi ya TSh bilioni 13.5, ukiwa sehemu ya matumizi ya teknolojia kuongeza uwazi na thamani ya fedha katika manunuzi ya umma.

Ufuatiliaji wa mapendekezo ya CAG: Ripoti ya ufuatiliaji wa mwaka 2024/25 ilijumuisha mapendekezo 158 yaliyotolewa kwa taasisi 24 za Serikali katika ripoti 13 za ukaguzi wa ufanisi, kwa lengo la kutathmini hatua za marekebisho na athari za utekelezaji wa mapendekezo hayo.

Chanzo kikuu cha taarifa: Ikulu ya Tanzania · Ofisi ya Taifa ya Ukaguzi (NAOT/CAG) · Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA).

Nukuu · Uongozi · Utawala Bora · Uwajibikaji · Uadilifu