Nukuu za Samia: Uwezeshaji Wanawake

Kutoka Usawa wa Kikatiba Hadi Ushiriki wa Wanawake Katika Uongozi wa Taifa

Kauli hii ina uzito mkubwa katika historia ya Tanzania kwa sababu inafafanua safari ya taifa kutoka katika kutambua usawa wa kijinsia kama kanuni ya kikatiba hadi kuugeuza kuwa nafasi halisi ya wanawake kushiriki katika maamuzi ya nchi. Rais Samia hakuzungumzia takwimu za uwakilishi kama hesabu ya kawaida ya wabunge; alizitumia kueleza mabadiliko ya kina katika falsafa ya taifa kuhusu nafasi ya mwanamke katika ujenzi wa dola.

Tofauti kati ya wanawake watatu waliokuwapo katika Bunge la kwanza la Muungano mwaka 1964 na wanawake 148 kati ya wabunge 392 mwaka 2024 ni ushahidi wa safari ndefu ya taasisi za Tanzania katika kupanua uwakilishi wa kijinsia. Hapa kuna jambo la msingi: usawa haukuachwa kuwa kauli ya kimaadili, ulipewa msingi wa kisheria, ukaingia katika mifumo ya uwakilishi na hatimaye ukaonekana ndani ya taasisi kuu za dola.

Ujumbe unaojitokeza hapa ni kwamba maendeleo ya wanawake hayapaswi kupimwa kwa kuwapo kwa mwanamke mmoja au wawili katika nafasi za juu pekee. Kipimo cha maendeleo ya kweli ni uwezo wa mfumo wa taifa kufungua nafasi kwa wanawake wengi kushiriki katika kutunga sheria, kusimamia sera, kuongoza taasisi na kuathiri maamuzi yanayogusa maisha ya wananchi.

Katika mazingira haya, uongozi wa Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan unaipa hoja hiyo sura ya kipekee zaidi. Tanzania imeongozwa kwa mara ya kwanza na mwanamke katika nafasi ya juu kabisa ya dola, huku uwakilishi wa wanawake katika Bunge ukiwa umefikia kiwango cha zaidi ya theluthi moja. Hivyo, kauli yake inaunganisha historia, Katiba, taasisi na uhalisia wa uongozi wa kizazi cha sasa.

KAULI → DIRA → HATUA → UTEKELEZAJI → MATOKEO → ATHARI

KAULI: Maneno ya Rais Samia yaliweka wazi ukweli mmoja wa msingi wa historia ya Tanzania: usawa wa kijinsia si jambo lililoibuka kwa bahati, bali ni sehemu ya safari ya taifa iliyojengwa tangu kipindi cha mwanzo cha Muungano. Kwa kurejea takwimu kutoka wanawake watatu mwaka 1964 hadi 148 mwaka 2024, kauli hiyo ilitoa kipimo halisi cha umbali ambao taifa limefikia katika kupanua uwakilishi wa wanawake.

DIRA: Fikra inayobebwa na kauli hiyo ni Tanzania ambayo maendeleo yake hayajengwi kwa kutenga nusu ya wananchi katika pembezoni mwa maamuzi. Dira ya usawa wa kijinsia ina maana ya kujenga taifa ambalo uwezo wa mtu, si jinsia yake, unaweza kupata nafasi katika uongozi, uwakilishi na utumishi wa umma. Hii ndiyo maana usawa wa kijinsia unakuwa pia suala la ubora wa maendeleo na uimara wa demokrasia.

HATUA: Tanzania imejenga mifumo ya kikatiba na kisiasa inayotambua na kulinda nafasi ya wanawake katika uwakilishi. Mfumo wa viti maalum, pamoja na ushiriki wa wanawake katika uchaguzi wa majimbo na vyombo vingine vya maamuzi, umeunda njia ya kuongeza sauti za wanawake katika Bunge. Hatua hizi zimeifanya dhana ya usawa kuwa sehemu ya muundo wa taasisi, badala ya kuachwa kwenye kiwango cha matamko.

UTEKELEZAJI: Chini ya uongozi wa Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, mjadala wa uwezeshaji wa wanawake umeendelea kupewa nafasi katika ajenda pana ya maendeleo na ushiriki wa kiuchumi. Tanzania pia imeendelea kushiriki katika juhudi za kitaifa na kimataifa zinazolenga haki za wanawake, usawa wa kijinsia na kupanua fursa za wanawake katika uchumi na maamuzi. Uongozi wa mwanamke katika kilele cha dola umeongeza uzito wa kiishara na kiutendaji kwa mjadala huu.

MATOKEO: Matokeo yanaonekana kwa takwimu. Mwaka 2024 Tanzania ilikuwa na wanawake 148 kati ya wabunge 392 kwa takwimu za hotuba ya Rais, wakati data za taasisi za kimataifa zikiweka kiwango cha uwakilishi wa wanawake Bungeni karibu 37.4%. Hii ilikuwa juu ya wastani wa dunia wa 23.5% katika kiashiria hicho. Pia, wanawake walifikia 28.6% ya nafasi za ngazi ya mawaziri kwa thamani ya mwaka 2024 iliyokusanywa na World Bank.

ATHARI: Taifa linapopanua ushiriki wa wanawake, linapanua hazina yake ya uongozi na maarifa. Kwa wananchi, hii huongeza uwezekano wa mitazamo, uzoefu na vipaumbele tofauti kuingia katika mijadala ya sera. Kwa wasichana na wanawake vijana, hujenga mfano unaoonekana wa kile kinachowezekana. Kwa Tanzania, huimarisha hadhi ya nchi inayotambua kwamba maendeleo endelevu hayawezi kujengwa kwa kutumia uwezo wa sehemu moja tu ya jamii.