Nukuu za Samia: ukuaji wa uchumi na maendeleo

Ukuaji wa Uchumi Unaopimwa Kwa Nguvu ya Taifa na Maisha ya Mtanzania Mmoja Mmoja

Kauli hii inaweka tafsiri pana zaidi ya dhana ya ukuaji wa uchumi. Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan anaiweka Tanzania mbele ya swali la msingi la sera: ukuaji wa uchumi unapaswa kuonekana wapi, na unapaswa kumfikia nani? Jibu linalojitokeza ni kwamba mafanikio ya uchumi wa taifa hayawezi kutenganishwa na uwezo wa mwananchi kuzalisha, kupata kipato, kufanya biashara, kupata ajira na kushiriki katika fursa zinazozalishwa na uchumi.

Maana ya Macro economy katika mtazamo huu ni uchumi wa taifa kwa ujumla: ukuaji wa Pato la Taifa, uwekezaji, uzalishaji, biashara, mapato ya Serikali, utulivu wa bei na mazingira ya kifedha. Lakini upande wa Micro economy unaweka mkazo kwenye kaya, mkulima, mfanyabiashara, mwekezaji, mfanyakazi, mjasiriamali na biashara zinazozalisha kipato katika maisha ya kila siku.

Hivyo, ujumbe wa Rais haujengi mgawanyiko kati ya uchumi mkubwa na maisha ya wananchi. Badala yake, unaweka falsafa kwamba Macro economy inapaswa kujenga mazingira ambayo Micro economy inaweza kukua, na ukuaji wa shughuli za wananchi na biashara ndogo, za kati na kubwa kwa pamoja huimarisha uchumi wa taifa.

Dhamira hii iliambatana na mwelekeo wa Serikali wa kuongeza kasi ya ukuaji wa uchumi kutoka asilimia 5.6 kuelekea zaidi ya asilimia 7 ifikapo 2030, huku ikiweka mkazo kwenye sekta zinazozalisha ajira nyingi kama kilimo, utalii, viwanda, ujenzi na madini, pamoja na kuimarisha mazingira ya biashara na masoko ya mitaji.

Ukuaji wa Uchumi Unapogeuka Kuwa Uwezo wa Mwananchi Kushiriki na Kunufaika

Uzito wa mtazamo huu unaonekana katika uhusiano kati ya uwekezaji wa kitaifa na shughuli za kila siku. Miundombinu inapoboreshwa, gharama na muda wa kusafirisha watu na bidhaa vinaweza kupungua; nishati inapoongezeka, uzalishaji wa viwanda na biashara unaweza kupanuka; masoko yanapounganishwa, wazalishaji hupata nafasi pana zaidi ya kuuza bidhaa zao. Hapo ndipo Macro economy inapogusa Micro economy.

Kwa upande wa uwekezaji, mazingira yenye utulivu wa uchumi, miundombinu na sera zinazoeleweka huongeza uwezo wa Tanzania kuvutia mtaji. Ripoti ya Benki Kuu kuhusu uwekezaji inaonyesha kwamba FDI iliendelea kuingia katika maeneo muhimu kama madini, fedha, viwanda na TEHAMA. Hii ina maana kwamba mtaji wa kimataifa unapoingia katika sekta zinazozalisha, athari zake zinaweza kusambaa kupitia ajira, huduma, ununuzi wa ndani, kodi na minyororo ya thamani.

Kilimo kinatoa mfano wa moja kwa moja zaidi. NBS inaonyesha kwamba zaidi ya nusu ya watu walioajiriwa nchini mwaka 2025 walikuwa katika kilimo. Kwa hiyo, kuongeza tija ya kilimo, upatikanaji wa masoko, miundombinu, fedha na teknolojia kuna uwezo wa kuathiri moja kwa moja kipato cha kaya nyingi. Hili ndilo eneo ambalo falsafa ya ukuaji unaogusa mtu mmoja mmoja hupata maana ya kiuchumi na kijamii.

Wakati huo huo, sekta za madini, ujenzi, utalii, viwanda na huduma za fedha zinaongeza ukubwa wa uchumi na kuunda shughuli za thamani katika maeneo mengine. World Bank imeeleza kwamba ukuaji wa Tanzania umekuwa ukisukumwa na mchanganyiko wa uwekezaji, matumizi, mauzo ya nje, kilimo, utalii na miradi ya miundombinu. Hivyo, muundo wa uchumi unaanza kuonekana kama mfumo unaounganisha sekta badala ya kutegemea chanzo kimoja cha ukuaji.

Kwa mtazamo wa muda mrefu, Dira ya Maendeleo 2050 inaweka lengo la Tanzania yenye ustawi, haki, ujumuishi na kujitegemea. Dira hiyo inasisitiza uchumi wenye uwezo wa kuzalisha fursa, kuimarisha sekta binafsi na kuongeza ushindani. Hivyo, kauli ya Rais kuhusu Micro na Macro economy inaingia ndani ya mjadala mpana wa aina ya uchumi ambao Tanzania inataka kujenga: uchumi unaokua kwa ukubwa na wakati huo unaojenga uwezo wa watu kushiriki katika ukuaji huo.